تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - آماده سازی و عمل آوری گیاهان دارویی(بخش اول)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : سه شنبه 12 آبان 1388

بررسی چگونگی جمع آوری اندام های مختلف گیاهی و آماده سازی و عمل آوری آنها...

                                                            بنام خدا

  آماده سازی و عمل آوری گیاهان دارویی(بخش اول)

آماده سازی وفرآوری گیاه بر اساس ومتناسب با طبیعت گیاه واثرات درمانی هر یك در طی تحقیقات علمی تعیین    می شود

مراحل آماده سازی عبارت اند از:

1-      برداشت (جمع آوری)2-خشك كردن 3-خرد كردن(آسیاب كردن) 4- الك كردن

این مراحل برای استفاده اندام گیاهی به صورت خام می باشد.و مراحل عصاره گیری واستخراج وخالص سازی در آن انجام نمی پذیرد.

مراحل مختلف آماده سازی:

برداشت(جمع آوری):

منابع تأمین گیاهان دارویی :منابع طبیعی واستفاده از گیاهان كشت شده

در گذشته اكثر گیاهان دارویی كه مورد استفاده قرار می گرفت ازطبیعت بدست می آمد،اما به تدریج با شناسایی تركیبات موثره گیاهان دارویی ،ترجیه داده شد از گیاهان دارویی استفاده كنند.

بعضی از گیاهان سابقه كشت طولانی و وسیع داشتند كه از آن جمله می توان به:خشخاش ،كتان و كوكا اشاره كرد مردم بر حسب نیاز و پی بردن به اهمیت این گیاهان سعی به ابداع وفراگیری طرزكشت این گیاهان نمودند.

بعضی از گیاهان هستند كه كشت آنها ضروری می باشد كه در این مورد می توان به خشخاش و شاهدانه اشاره كرد. گیاهان مذكور به دلیل مواد مخدری كه ازآنها استخراج می شود جزء گیاهان ضروری خوانده می شود وباید تحت كنترول ونظارت دولت باشد تا مورد سواستفاده قرار نگیرد .

با كنترول شرایط كشت می توان داروهای مرغوبتری تهیه كرد كه از نظر اثرات درمانی مورد انتظار؛ كیفیت مطلوب تری داشته باشد.

استفاده از گیاهان خودرو معایبی دارد كه موجب می شود تولید كننده به كشت گیاهان بپردازد. این معایب عبارت اند از :

1-       گیاهان در مناطق وسیع رشد می كنند ودر یك منطقه محدود وكنترول شده نیستند.

2-      دسترسی به آنها مشكل است ودر نتیجه جمع آوری آنها از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست.

3-      گیاهان خود رو معمولأتوسط گیاهان معمولی جمع آوری می شوندوامكان مخلوط شدن گیاه با گیاهان مشابه و امكان تقلب افزایش می یابد.

4-     ممكن است میزان گیاه مورد نظر در طبیعت كافی نباشد.

5-     احتمال آسیب به منابع طبیعی ومحیط زیست وجود دارد وخیلی از گیاهان ممكن است به خاطر برداشت بی رویه از پوشش گیاهی حذف شوند.

استفاده از گیاهان كشت شده محاسنی دارد كه چند نمونه بارز آن به شرح ذیل عبارت اند از:

1-      در یك مساحت محدود، كشت مقدار زیادی از گیاهان دارویی امكان پذیر است.

2-     به آسانی در دسترس هستند.

3-     جنس وگونه گیاهانی كه كشت داده می شوند از قبل تعیین شده وقطعی است.

4-     كمیت وكیفیت مواد موثره با كشت نژادها و بذر های اصلاح شده افزایش پیدا می كند.

نكات حائز اهمیت در استفاده از منابع طبیعی:

1-      افراد جمع آوری كننده گیاه به صورت صحیح ومناسب آموزش داده شوند.

2-     جنس وگونه گیاه باید قبل از برداشت به صورت علمی و دقیق تعیین شود.

3-     گیاه باید در زمان مناسب جمع آوری شود. یعنی گیاهانی جمع آوری شوند كه زمان مناسب برداشت آنها فرا رسیده باشد.

4-     باید تعدادی از بوته ها ونهال ها برای سال بعد در محل باقی گذاشته شود.

5-     بعداز برداشت باید برای بذر پاشی ونهال كاری اقدام كرد.

فاكتورهای مهم در برداشت گیاهان دارویی زمان ومكان جمع آوری وهمچنین حضور آفات ودیگری روش برداشت می باشد.

مواد موثره گیاهان ثابت نیست و متناسب با مراحل رشد گیاه تغییر می كند.مقدار ماده موثره ممكن است در فصل های مختلف سال یا حتی ساعات مختلف روز متفاوت باشد واین زمان را طوری تعیین می كنیم كه حداكثر ماده موثره در گیاه وجود داشته باشد.مثلأ پیاز سورنجان كه حاوی آلكالوئید كلشیسین است كه این آلكالوئید را برای درمان نقرص استفاده می كنند.پیاز سورنجان در فصل پاییز فاقد ماده موثره كلشیسین است ودر عوض حاوی مقدار زیادی نشاسته است واگر در فصل زمستان جمع آوری شود هیچ خاصیت دارویی ندارد وبلعكس در فصل بهار میزان ماده موثره گیاه افزایش می یابد .مثال دیگر ربارب است كه در ریزوم آن ماده موثره آنتراكینون وجود دارد كه دارای اثر مسهلی می باشد. مقدار مواد موثره این گیاه در فصل زمستان كم وبا فرا رسیدن هوای گرم افزایش می یابد.

گیاهانی كه حاوی اسانس هستند در مناطق خشك اسانس بیشتری تولید می كنند وگیاهانی كه حاوی آلكالوئید هستند در مناطق مرطوب وجایی كه خاك ازت بیشتر داشته باشد،میزان آلكالوئید بیشتری تولید می كنند.

آفات:در هنگام جمع آوری باید به حضور آفات در محصول توجه كرد واز جمع آوری گیاهان آفت زده خود داری كرد.قرار گرفتن گیاهان آفت زده در كنار گیاهان سالم باعث خراب شدن واز بین رفتن گیاهان سالم می شود بنا براین باید در هر مرحله از كاشت ،گیاهان فاسد را جدا كرد وآنها را سوزاند تا در نهایت محصول سالمی بدست آید.

روش برداشت:استفاده از روش های مناسب برداشت در جلو گیری از هدر رفتن ماده موثره گیاه نقش مهمی ایفا    می كند لذا باید متناسب با نوع گیاه واندام مورد استفاده،از روش های خواص استفاده كرد.نحوه برداشت اندام گیاهی به نوع اندام،ظرافت واندازه آن بستگی دارد.

جمع آوری اندام های مختلف گیاهان دارویی

1-      برداشت گل:

زمان مناسب برای جمع آوری گل ها هوای سرد وخشك است . از آنجا كه گل ها جزء اندام حساس گیاه محسوب می شوند ،می توان آنها را با دست وشانه های مخصوص جمع آوری كرد. به عنوان مثال برای جمع آوری گل بابونه از شانه استفاده می شود. كه این شانه ها بلند هستند وفاصله دندانه ها طوری است كه ساقه از بین آنها عبور می كند اما از رد شدن گلها جلو گیری می كند. از نظر مرحله رشد گیاه،گل ها را قبل از باز شدن ویا بلا فاصله بعد از باز شدن در هنگام صبح وقتی كه شبنم ها از روی گل برگ ها برداشته شدند جمع آوری می كنند. اما استثناعاتی نیز وجود دارد كه می توان به بنفشه سه رنگ و گل بهار نارنج اشاره كرد كه بعد از شكفتن كامل گل ها جمع آوری می شوند.همچنین گل رز بهتر است كه در حالت نیمه باز یا غنچه جمع آوری شود و آویشن و ریحان زمانی كه گل ها در شروف شكفتن هستند برداشت شوند.

 

2-      برداشت برگ  

برگ های كه مورد جمع آوری قرارمی گیرند باید جوان،سالم،شاداب وعاری از هرگونه بیماری وآفت باشند برگ ها را نباید بعد از جمع آوری  كردن در سبد یا گونی مچاله یا تلمبار كرد ودر صورتی كه گیاه حاوی اسانس باشد نباید بعد از جمع آوری مقابل نور مستقیم خورشید ودمای بالای 35درجه قرار گیرد.برگ ها را معمولاً صبح ها ودر هوای خشك وبدون شبنم جمع آوری می كنند،برگ های گیاهان اسانس دار در زمان گلدهی گیاه برداشت می شوند،برگ های گیاهان یك ساله قبل از پژمرده شدن گل ها برداشت می شود وبرگ های گیاهان دوساله در سال دوم برداشت می شود وگیاهانی كه در فصل زمستان سبز هستند در صورتی كه بیشترین ماده موثره موجود در برگ ها در این فصل تولید شود در زمستان جمع آوری می شوند.یكسری از گیاهان هستند كه برگ ها در تمام طول سال برداشت می شوند. مثل:اكالیپتوس وانواع سرو و برگ بو.

3-      سرشاخه ها

به ساقه های انتهایی گیاه گفته می شود كه دارای برگ یا برگ وگل می باشند.مثلاًخانواده نعنا گیاهانی هستند كه از سرشاخه های آن استفاده می شود.

سرشاخه ها بوسیله چاقو یا قیچی باغبانی برداشت می شوند وبه هیچ وجه نباید با دست چیده شوند چرا كه چیدن با دست باعث ایجاد شكستگی وآسیب دیدگی در قسمت برداشته شده می شود ودر نتیجه آفات وبیماری ها به راحتی به درون گیاه نفوذ می كند.

4-      ریزوم وریشه

به ساقه های خزنده زیر زمینی ریزوم گفته می شود كه توانایی ایجاد ریشه های نابجا را نیز دارد.زنبق وشیرین بیان از جمله گیاهانی است كه ریزوم دارد .ریشه وریزوم گیاه را معمولاً در دوره خوا ب گیاه برداشت می كنند یعنی ماده موثره در هنگام خواب بیشتر است.زمان استراحت اكثر گیاهان اواخر پاییز است اما استثناعاتی وجود دارد مثل پیاز سورنجان كه در بهار جمع می شود ودر پاییز فاقد ماده موثره است.

زمان جمع آوری گیاهان كمیاب باید مقداری از ریشه ی آنها را در خاك باقی گذاشت تا در سال بعد هم امكان استفاده از آنها وجد داشته باشد .بعضی از ریشه ها وریزوم ها را باید بدون پوست انبارداری شوندچون محصول سالم تری نگهداری می شود وامكان فاسد شدن واز بین رفتن محصول كاهش می یابد.نكته دیگر؛ بعد از برداشت تاحدالامكان باید خاك را از آنها جدا كرد.نحوه جدا كردن خاك بدین صورت است كه در هنگام برداشت هنگام خشك كردن و بعد از خشك كردن ریزوم ها را تكان داده تا طی مراحل مختلف خاك از آنها جدا شود خاك های شنی را می توان با برس زدن از اندام دارویی جدا كرد اما اگر خاك رسی یا سنگین تر دیگری روی اندام باشد شست وشوی اندام ضرورت پیدا می كند.(تا جایی كه امكان دارد با تكان دادن وبرس زدن خاك را از اندام جدا می كنیم واگر تمیز نشد نهایتاً از آب استفاده می كنیم)

5-      پوست

پوست گیاهان دارویی را قبل از شروع فعالیت حیاتی گیاه در بهار وزمان استراحت گیاه در پاییز جمع آوری می كنند.گیاهانی كه دارای مواد رزینی هستند در زمان شروع جریان شیره گیاهی در بهار جمع آوری می شوند.

6-      بذر

بذر گیاه در زمانی كه كاملاً رسیده باشند جمع آوری می شود كه این زمان در مورد گیاهان مختلف متفاوت است. اما معمولاًاز اوایل تابستان تا اواخر پاییز نسبت به جمع آوری بذر گیاهان اقدام می كنند.

                                                                                                         پایان بخش اول

 




طبقه بندی: آماده سازی و عمل آوری گیاهان دارویی، 
برچسب ها: آماده سازی گیاهان دارویی، چگونگی جمع آوری اندام های مختلف گیاهی،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه