تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - آماده سازی وعمل آوری گیاهان دارویی(بخش سوم)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : سه شنبه 12 آبان 1388
بررسی اهداف اصلی خشک کردن و انواع خشک کن ها در گیاهان دارویی ...   بسمه تعالی

آماده سازی وعمل آوری گیاهان دارویی(بخش سوم)

خشک کردن گیاهان دارویی

اهداف اصلی خشک کردن:

1-      غیر فعال کردن آنزیم های گیاهی(سبب انبار داری ونگهداری طولانی می شود)

2-      کاهش وزن گیاه(سبب سهولت در حمل ونقل)

3-      جلوگیری از فعالیت قارچ ها وباکتری های گیاهی

انواع رطوبت:

آماده کردن گیاهان دارویی قبل از خشک کردن شامل دو قسمت است:

1-      حذف کردن مواد زائد

2-      قطعه قطعه کردن اندام اصلی دارویی

حذف کردن مواد زائد شامل:جدا کردن سنگ ریزه ،جدا کردن برگهای آفت زده وزد ، جدا کردن علف های هرز ویا جدا کردن گل از ریشه وریزوم.

قطعه قطعه کردن اندام اصلی دارویی: اندام چوبی ریشه و ریزوم و به طور کلی اندام هایی که اندازه  بزرگ دارند و خشک کردن رابه تأخیر می اندازند باید به اندازه های کوچکتر خورد شوند یا اگر اندام مورد نظر ما برگ یا گل باشد

 بهتر است که زمانی که تازه است ازقسمت های گیاه جدا شده و جداگانه خشک شوند.

روش ها و دستگاه های خشک کردن گیاهان دارویی

1-      روش طبیعی(خشک کردن در هوای آزاد): در گذشته مرسوم بوده و معمولاًدور از نور مستقیم خورشید انجام می شود.

2-      روش مصنوعی (خشک کردن با استفاده از دستگاه های خشک کن) .

روش طبیعی بیشتر در گذشته مرسوم بوده و براساس نوع و اندام گیاهی مورد نظر، نیاز به نور مستقیم یا غیر مستقیم خورشید دارد. اندام چوبی و سرشاخه ها، ریشه وریزوم را می توان در معرض نور آفتاب خشک کرد.

به طور کلی زمانی از نور آفتاب استفاده می شود که تغییری در مواد موثره ، رنگ و بوی مواد دارویی تغییر نکند.

مدت زمان خشک کردن در شرایط طبیعی به چه عواملی بستگی دارد؟

در روش طبیعی به شرایط آب وهوایی بستگی دراد.(در هوای خشک سریع تر ودر هوای مرطوب دیر تر خشک می شود و حتی در شرایط مرطوب امکان جذب رطوبت از سوی گیاه نیز وجود دارد)

در مقدار کم گیاه برای این که آلودگی وارد گیاه نشود باید یک پارچه یا کاغذ تمیز زیر گیاه قرار داده و گیاه را به طور یک نواخت در سطح مورد نظر پراکنده کرد تا هوا به راحتی در میان آنها جریان داشته باشد(حداکثر ضخامت توده گیاهی 5cm می باشد) برای اینکه همه قسمت های گیاه به طور یکنواخت خشک شود هر چند وقت باید گیاه را زیر و رو کرد واین زیر و رو کردن گیاه باید در حدی باشد که باعث خرد شدن اندام گیاهی وکاهش کیفیت محصول نشود.

برای خشک کردن طبیعی گیاهان در حجم زیاد از نرده ها وپایه های خشک کن استفاده می شود.این پایه و نرده ها بر سه نوع هستند:

1-      طبقه های روی هم انباشته

2-      طبقه های پایه دار(بین هر دو طبقه پایه وجود دارد که سبب ایجاد فاصله بین طبقات می شود)

3-      طبقه های معلق(طبقه ها روی هم آویخته شده و هیچ ارتباطی با هم ندارند)

طبقه ها را در مکان های سرپوشیده و محیطی تمیز ونور گیر و گرم می دهند.نحوه قرار دادن طبقه ها باید طوری باشد که جریان هوا به صورت یک نواخت ودر همه ی بخش های قرار گیری طبقات در انبار برقرار باشد. بر روی هر طبقه باید یک نوع گیاه دارویی قرار داده شود.جبجا کردن محصول باید به دفعات کم صورت گیرد .

نکته ی مهم در مورد خشک کردن طبیعی گیاهان دارویی

در روز های ابری و بارانی بهتر است که اقدام به جمع آوری گیاه نشود زیرا باعث افزایش زمان خشک کردن و کاهش مواد موثره می گردد. زمانی که هوا خشک است در و پنجره های انبار باید باز باشد تا هوادر داخل انبار جریان داشته باشد.

محل وفضای خشک کردن

محل وفضای خشک کردن بهتر است کف چوبی وبدون شکاف باشد در صورتی که کف سیمانی و یا از چوب های شکافدار باشد باید زیر گیاهان خشک شونده را پوشاند .

در هر مترمربع نیم کیلوگرم گل تازه ، یک تا دو کیلو گرم برگ تازه و دو تا دونیم کیلوگرم ریشه پخش کرد.

خشک کردن مصنوعی (خشک کردن با دستگاه خشک کن)

مزیت خشک کردن به روش مصنوعی

1-      مزیت این روش به روش طبیعی در این است که درجه حرارت وتهویه قابل کنترول است ودر مجموع سرعت خشک شدن گیاه بیشتر است.

2-      گیاهانی که به رطوبت حساس هستند مثل گل انگشتانه و گنه گنه به سرعت و با روش مصنوعی خشک می شوند.

3-      موادموثره ای که در برگ های گیاه دیژیتال است در حضور رطوبت به وسیله آنزیم های گیاهی تجزیه می شوند.در نتیجه گیاهانی از این قبیل را نباید در هوای آزاد خشک کنیم.

4-      در خشک کردن مصنوعی جابجا کردن گیاهان به صورت خود کار وتوسط دستگاه انجام می گیرد . بنابراین نیاز به جابجا کردن کرد طبقات نداریم .

5-      نیروی انسانی و کارگر کمتری مورد نیاز است.

براساس میزان درجه حرارت و میزان تهویه سه دسته خشک کن وجود دارد:

1-      خشک کن با جریان هوای خنک

2-      خشک کن با جریان هوای گرم

3-      خشک کن با جریان هوای داغ

çخشک کن باجریان هوای خنک

منظور از هوای خنک همان هوای معمولی است که به جریان افتاده است ودرجه حرارت مورد استفاده ،درجه حرارت محیط است .از این خشک کن ها فقط زمانی استفاده می شود که بقیه خشک کن ها در دسترس نباشند .

استفاده از تهویه ،تنها در روزهای  گرم وخشک لازم است ودر روزهایی که رطوبت هوا بالای%50 باشد استفاده از این نوع تهویه ها به هیچ وجه مناسب نیست و رطوبت داخل خشک کن بالا می رود.

طول زمان لازم برای خشک کردن اندام ها به شرایط آب وهوایی محل بستگی دارد ومعمولاً بین هشت تا بیست روز است. این روش که شباهت زیادی به روش طبیعی دارد(به جهت نیاز به زمان زیاد)، معمولاً مقرون به صرفه نیست.

اگر در سیستم های هوای خنک علاوه بر تهویه مناسب ، دمای مناسبی نیز(به کمک دستگاه های مخصوص)جریان داده شود عیبی که در مورد این سیستم ذکر شد برطرف شده وخشک شدن اندام ها در این سیستم تسریع می گردد.

اساس کار این دستگاه ها وجود سیستم های تهویه قوی است که قادر به جابجایی مقادیر عظیمی از هوا، تقریباً معادل 20 تا 30 هزار متر مکعب بر ساعت می باشد.

ç خشک کن دارای جریان هوای گرم

این خشک کن ها بیشترین کاربرد را دارند و اغلب از این دستگاه ها استفاده می شود.از مزایای این دستگاه می توان موارد زیر را برشمرد:

1-      درجه حرارت ورطوبت دستگاه قابل تنظیم است.

2-      سرعت خشک شدن زیاد است واندام های گیاهی در مدت کوتاهی آماده بهره برداری می شوند.

3-      علاوه بر جریان مناسب هوا در داخل دستگاه ، اندام های گیاهی در دستگاه جابجا می شوند (جهت جابجایی خلاف جهت جریان هوا می باشد که این خود سبب افزایش سرعت خشک شدن می شود).

انواع خشک کن های جریان هوای گرم

 ß خشک کن کابینتی:

اندازه دستگاه کوچک می باشد وجای کمی اشغال می کند ازمزایای آن می توان به قابل تنظیم بودن سرعت تهویه ودرجه حرارت  و همچنین اندام گیاهی در فواصل زمانی مناسب جابجا می شود.

اما عیبی که این دستگاه ها دارد این است که چون اندام های گیاهی جابجا می شوند این سیستم برای خشک کردن ساقه ها وانشعابات شاخه دار مناسب نیست چرا که سبب خرد شدن این دسته از اندامهای گیاهی شده وکیفیت اندام دارویی کاهش می یابد. عیب دیگر این دستگاه این است که برای  پر کردن ظروف یا طبقات و قرار دادن آنها در دستگاه توسط انسان انجام می شود وپس از اتمام کار گیاهان خشک شده باید به صورت دستی خارج شوند بنابراین کار با این دستگاه نیاز به نیروی انسانی وزحمت زیاد می باشد که به این خاطر امروزه کمتر از این دستگاه ها استفاده می شود.

ß خشک کن تسمه ای

 از جدید ترین خشک کن های دارای جریان هوای گرم است وکاربرد زیادی دارد.این دستگاه ها دارای 3 تا 5 تسمه محرک هستند. ازمزایای این دستگاه ها می توان موارد ذیل را برشمرد:

1-       برای خارج کردن اندام های خشک شده نیاز به متوقف کردن دستگاه نیست

2-      درجه حرارت، سرعت تهویه ومیزان رطوبت این دستگاه ها قابل تنظیم است

3-       دارای باز دهی بالا

4-      وعدم نیاز به کارگر زیادچ

این دستگاه ها معایبی نیز دارند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-      مصرف زیاد انرژی

2-      گران بودن دستگاه های خشک کن

 

ß خشک کن های خورشیدی پلاستیکی با خاصیت جذب نور

برای گرم کردن این خشک کن ها از انرژی خورشیدی استفاده می شود. سقف آن توسط پلاستیک مخصوص گلخانه ای پوشیده شده ودر ماه های گرم مثل ماه مرداد، زمانی که گردش هوا مطلوب باشد دمای خشک کن به 70 درجه سانتیگراد هم می رسد.

این خشک کن شبیه به خشک کن با جریان هوای طبیعی است ولی اگر این سیستم را به سیستم گرم کننده طبیعی مجهز کنیم کارایی وبازدهی بیشتری خواهد داشت.

ß خشک کن سطحی

از این دستگاه ها می توان برای خشک کردن همه انواع گیاهان دارویی استفاده کرد که محصول تازه در واگن هایی ریخته می شود که داخل دالان های داری جریان هوای گرم قرار داده می شود.

ß خشک کن های سیلویی

از این خشک کن ها برای خشک کردن غلات و بذرها مناسب است . این دستگاه ها همزمان با خشک کردن محصول قادر است محصول خام را تا نهایت یک تا دو درصد ناخالصی بوجاری کند(مزیت).

çخشک کن دارای جریان هوای داغ

از این خشک کن ها معمولاً برای خشک کردن محصولات کشاورزی وعمدتاً علوفه دامی استفاده می شود.ازبین گیاهان دارویی گیاهانی را می توان با این روش خشک کرد که به حرارت حساس نباشند مثل تاتوره وپروانش(Visca rosa)

مواد موثره این گیاهان جزء آلکالوئید ها هستند(آلکالوئید ها به حرارت مقاوم هستند) دما در سیستم های دارای جریان هوای گرم بین 40 تا 80 درجه سانتیگراد است در صورتی که در سیستم های دارای جریان هوای داغ بین200 تا 1000 درجه سانتیگراد است ومحصول در فاصله 2 تا 5 دقیقه خشک می شود .

عیب این دستگاه در این است که گرم کننده این دستگاه ها به وسیله نفت یا گازوئیل کار می کند ودود حاصل از این سوخت ها روی اندام گیاهی تأثیر منفی می گذارد.بنا براین برای خشک کردن اندام گیاهی کمتر از این دستگاه ها استفاده می شود.                  

                                                                                       پایان بخش سوم

                                                                                           ادامه دارد...




طبقه بندی: آماده سازی و عمل آوری گیاهان دارویی، 
برچسب ها: اهداف اصلی خشک کردن گیاهان دارویی، انواع خشک کن در گیاهان دارویی،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه