تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - هل (Elettaria cardamomum)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی
خوش آمدید ........از بخش های مختلف دیدن فرمایید

بازدید : مرتبه
تاریخ : یکشنبه 19 دی 1389
بررسی گیاه دارویی هل و چگونگی کاشت و پرورش آن و همچنین مصارف و خواص دارویی و....

                 به نام خداوند بخشنده و مهربان

 

هل : Elettaria cardamomum

مقدمه

گیاه هل در سرتا سر تاریخ به عنوان یک چاشنی معطر مبادله و داد و ستد شده است. هنوز هم این محصول یکی از با ارزش ترین ادویه های جهان است که در آسیا شرقی به طور گسترده کشت و استفاده می شود .هل سومین ادویه گران قیمت در جهان بعد از زعفران و وانیل می باشد.

تا قرن نوزدهم میلادی منبع تأمین هل در جهان به طور عمده از جمعیت های وحشی منطقه ای در غرب هند با نام « Chats » (گردنه ای در هند) که به تپه هل نیز شهرت دارد تأمین می شد ولی در حال حاضر منبع تأمین هل در جهان به صورت کشت شده می باشد .

هند و گواتمالا از بزرگترین مصرف کنندگان هل در جهان می باشد ، کشت انواع گونه های آن از 40000 هکتار در سال 1950 به 80000 هکتار در سال 20000 رسیده است.

مصرف کنندگان عمده هل در جهان می توان به کشور های خاورمیانه که در چای و قهوه استفاده می کنند و همچنین کشور های اسکاندیناوی که برای بهبود طعم محصولات پخته شده استفاده می شود اشاره کرد.

 

کلیات گیاه شناسی

هل گیاهی است با نام علمی Elettaria cardamomum  از خانواده Zingiberaceae

گیاهی علفی و دارای ریزوم پایا و مفصل داری است که همه ساله خوشه های هوایی انبوه به ارتفاع 4 تا 5/5 متر از آن خارج می شود. برگ ها متناوب ، کامل ، نوک تیز و منتهی به غلاف بزرگ با شکاف طولی دارد. در پهنک برگ های آن ،یک رگبرگ اصلی مشخص ، همراه با تعداد زیادی رگبرگ های فرعی شانه ای مشاهده می شود. گلهای آن به صورت سنبله یا گرزن یک سویه و به تعداد 5 یا6 ، در طول محوری مجتمع می باشد. پوشش گل ان از 3 کاسبرگ سبز رنگ و 3 گلبرگ متفاوت تشکیل می یابد. یک پرچم زایا و مادگی سه برچه ای ، محتوی تعداد زیادی تخمک می باشد.

میوه آن به صورت پوشینه ، ناشکوفا و محتوی دانه های متعددی می باشد.این میوه ها سه خانه ، بیضوی یابیضوی دراز ،3 گوش (در انواع بزرگ) یا مدور (در انواع کوچک)، به طول 10 تا 20 و قطر 5 تا9 میلیمتر می باشد. رنگ میوه خاکستری روشن مایل به زرد یا زرد کاهی و سطح آن ممکن است صاف و یا دارای خطوط طولی باشد. در هر خانه میوه ،5 تا 7 و حتی 9 دانه فشرده به هم ، زاویه دار نامنظم و به رنگ قهوه ای مایل به قرمز دیده می شود که بزرگی آنها به طور متوسط 3 میلیمتر می باشد.

بوی دانه های درون میوه قوی و معطر (در بعضی انواع دارای عطر ضعیف ) و طعم آن مطبوع و بسیار معطر است.


تولید کنندگان اصلی هل

هندوستان ، گواتمالا ، تانزانیا و سریلانکا


کاشت

هل به دو صورت رویشی  (تقسیم ریزوم ) و زایشی کاشت بذر در گلخانه تکثیر می یابد.

برای تکثیر رویشی توده های بزرگی از ریزوم را از گیاه در حال رشد گرفته (می برند) و آنها را از هم جدا و به توده های کوچک ترتبدیل می کنند. هر یک از توده ها باید دسته کم یک سال سن و یک جوانه داشته باشند و سپس انها را در چاله های آماده شده می کارند. با تکثیر رویشی گیاه سریعتر رشد می کند.

برای کاشت و پرورش ؛ این گیاه نیاز به سایه کافی دارد و نور مستقیم سبب کاهش رشد و عملکرد گیاه می شود . این گیاه در موطن اصلی خود زیر سایه ی درختان استوایی رشد می کند برای کشت هل در سطح وسیع ابتدا نیاز به کاشت درختان سریع الرشد با سایه ی کافی می باشد.

ابتدااً بعد از انتخاب مکان اصلی برای کشت هل بوته های کوچک و شاخه های خشکیده زیر درختان را جمع آوری می کنند و سپس گودالی هایی در حدود 3/. در 6/. به ارتفاع 6/. متر با فاصله 5/1 در 5/1 یا 3 در 3 متر بسته به نوع واریته حفر می کنند. سپس چاله ها را با مخلوطی از خاک سطحی و کمپست و کود گاو یک تا دو ماه پیش از شروع کاشت پر می کنند.

برای تولید در مقیاس زیاد از دانه استفاده می شود . برای این کار بذر های پر محصول و مرغوب را انتخاب می کنند و برای رسیده شدن و کامل شدن بذر ها ، کپسول های حاوی بذر را برای چند دقیقه در آب فرو می برند ، سپس دانه ها را با فشار کمی که به کپسول ها وارد می شود از داخل کپسول خارج می کنند. پوشش چسبناک دانه با شستن در آب سرد حذف می شود ، سپس بذر ها را بلا فاصله بعد از جوانه زنی می کارند. تاریخ کاشت بذر در ماه های شهریور و مهر یا آبان و آذر می باشد.

بهترین مکان برای کاشت بذر گلخانه ای با شیب ملایم و قابل دست رسی به آب می باشد . دانه ها به صورت خطی یا یکپارچه در فضای به ابعاد 1 در 6 متر و ارتفاع کرت دود 3/. متر نسبت به زمین کناری آن کاشته می شوند . میزان بذر مورد احتیاج برای این کار 10 گرم بر متر مربع می باشد. سپس روی آن را ابتدا با لایه نازک و تخت ماسه و سپس با کاه برنج می پوشانند. جوانه زدن دانه ها در مدت 30 روز و در نهایت 90 روز ادامه دارد. بعد از 6 ماه نهالهای سبز شده از محیط کشت اولیه به محیط کشت ثانویه انتقال می یابد. در محیط کشت ثانویه که نهال ها به مدت یک سال در آن باقی می مانند ، نهالها با فاصله 3/. متر از هم کاشته می شوند. بستر بذر باید به طور مکرر آبیاری شود و سایه بالای سر آن نیز تأمین گردد.

وزن 1000 دانه از بذر هل 22 تا 23 گرم می باشد.


نیاز کودی

برای افزایش بازدهی از کود استفاده می شود که به این منظور کود توصیه شده 75 کیلوگرم نیتروژن ، 75 کیلوگرم فسفر و 150 کیلوگرم پتاس می باشد.


وجین

در جریان سال اول وجین مکرر لازم است و بعد از آن دو تا سه بار در سال کافی است.

برای مبارزه با علف هرز از مالچ پاشی هم استفاده می کنند.

همچنین  پاجوش های خشک و قدیمی از بوته های کاشته شده یک بار در سال در طول ماه های اردیبهشت و خرداد در هنگام وجین حذف می شوند.

 

ارتفاع جغرافیایی

هل در ارتفاع همسطح دریا تا1400 متر رشد می کند.


درجه حرارت

نیاز با دامنه دمایی 10 تا 35 درجه دارد.


میزان بارش

برای رونق مطلوب نیاز به 1500 تا 1700 میلیمتر بارندگی در سال می باشد.


برداشت

 کپسول ها  (میوه کپسولی) در ماه های تیر ، مرداد و شهریور آماده برداشت هستند. کپسول ها را تا زمانی که تقریباً رسیده هستند برداشت می کنند یعنی قبل از این که رنگ آنها به زرد گرائیده شود. فصل برداشت تا مهر و آبان ادامه می یابد.

 

عمل آوری محصول :

کپسول های هل به دو روش طبیعی و مصنوعی خشک می شوند. در روش طبیعی کپسول ها را زیر نور خورشید خشک می کنند و در روش مصنوعی با استفاده از انواع ابزار آلات خشک سازی استفاده می شود . بدین صورت که سکو ها با استفاده از آتش ملایم از زیر گرما داده می شود و میوه ها روی سکو به ظرافت پخش می شوند و مرتباًبرای اطمینان از خشک شدن یک نواخت و یک دست جابجا می شوند . برای خشک سازی زیر نور خورشید 3 تا 5 روز و به طور مصنوعی 48 ساعت مورد نیاز است .

مواد خارجی و اضافی کپسول های میوه های خشک شده توسط  مالش دست و یا حصیر زبر و یا شبکه های فلزی بوجاری می شود. سپس کپسول های خشک شده بر اساس رنگ و اندازه شان درجه بندی می شوند.


ترکیبات میوه

میوه های خشکیده هل واقعی شامل روغن های ضروری ، روغن ها ثابت ، رنگدانه ها و پروتئین ها ، سلولز پنتوسان ها ، قند ها ، مواد نشاسته ای ، سیلیکون ، اگزالات کلسیم و مواد معدنی می باشد.

شاخص اصلی کیفیت برای هل که بو و طعم آن را کنترول می کند روغن اسانسی تشکیل دهنده آن می باشد. هل معمولاً محتوی % 7- 5/3 روغن اسانسی می باشد. اجزاء اصلی تشکیل دهنده روغن های هل ؛ سینئول8/1 (%60 -20) و  -aتریپنتیل استات (%53 -20) می باشد . دیگر مواد تشکیل دهنده عمده و اصلی به قرار زیر می باشد:

لینالین استات ، لینالول ، بورنئول ،-a ترپینئول ، a- پینن ، لیمونن و مایرسین


مصارف

عطر خوش و اثر گرمابخش و اشتهاآور هل، این دانه را به یکی از بهترین طعم دهنده ها برای انواع نوشیدنی، دسر و شیرینی تبدیل می سازد. در هندوستان، خاورمیانه، اروپا و آمریکای لاتین، این ادویه روغنی برای تهیه انواع نان ، کیک و شیرینی ها و همچنین چای و قهوه به کار می رود.. در هندوستان مصرف دیگر هم دارد که به عنوان یک ماده جویدنی (چاوشی) بکار برده می شود . همچنین به عنوان افزایش دهنده میل جنسی استفاده می شود. هل در داروسازی ایالات متحده و انگلیس رواج فراوان دارد . و به عنوان یک مشروب معطر و بادشکن  و چاشنی کاربرد دارد.

در بسیاری از شیرینی ها و دسرهای سنتی ایرانی نیز از هل کوبیده یا آسیاب شده استفاده می شود.


خواص درمانی (بیشتر بدانید)

هل از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است.

جویدن دانه های هل پس از صرف غذا ضمن کمک به هضم و گوارش بهتر غذا، می تواند بوی نامطبوع دهان(مثل بوی سیر و پیاز) را نیز خنثی کند.

دانه های هل خواص گرمابخشی داشته و معده و روده ها را تقویت می کنند.

هل اشتها را تحریک می کند و عمل هضم غذا را بهبود می بخشد.

چون دانه های هل شبیه به قلب است برای بیماری های قلبی نیز مفید است.

نوشیدن دم کرده ی داغ آن موجب تسکین کولیت، سوءهاضمه، باد نفخ، حالت تهوع و بی حالی شده و مانع ترشح زیاد اسید معده می شود.

یکی از خواص ویژه و بسیار ارزشمند هل، جلوگیری از تشکیل خلط در گلو است. از این رو می توان آن را به محصولات لبنی و پودینگ ها افزود تا اثر شیر را که موجب تشکیل خلط در گلو می شود خنثی کرده و به هضم آن نیز کمک کند.

دانه های هل خاصیت داروی اکسپکتورانت را دارد و سینوس ها و برونش ها، بینی و سینه را از خلط و ترشحات اضافی پاک می کنند.

هل چنان که ذکر شد خواص گرمابخش و انرژی زا دارد از این رو به بهبود روحیه و بازیابی انرژی و توان از دست رفته کمک می کند، اضطراب و نگرانی را کاهش می دهد و در رفع افسردگی موثر است.

هل همچنین کلیه ها را تقویت می کند و گفته می شود برای درمان شب ادراری کودکان مفید است.

مضرات مصرف زیاد هل

مصرف زیاد هل برای روده ها مضر است. برای رفع این مشکل، آن را باید با کتیرا خورد.

 




طبقه بندی: گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی،  گیاهان دارویی،  درباره کاشت،داشت و برداشت گیاهان، 
برچسب ها: هل، Elettaria cardamomum، گیاه شناسی، تولید کنندگان اصلی هل، کاشت، داشت هل، برداشت، عمل آوری محصول گیاه هل، ترکیبات میوه، مصارف، خواص درمانی، مضرات مصرف زیاد هل، مقاله هل، مقاله،
ارسال توسط علی محمدی
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه