تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - باریجه
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : شنبه 14 اسفند 1389
بررسی گیاه دارویی باریجه و خواص ، کاشت و داشت و گیاهشناسی و ....

به نام خدا

باریجه

گیاه باریجه از گیاهان مهم مرتعی ودارویی و صنعتی می باشد ودر مناطق کوهستانی وییلاقی ایران می روید.
و به طور کلی در مناطق کوهستانی که بیشتر نزولات به صورت برف است ، رویش دارد.خاک مناسب برای کشت باریجه خاکهای با عمق کافی ، نرم وقابل نفوذ است . بیشترین میزان بهره برداری از این گیاه در استانهای سمنان ،خراسان وتهران انجام می شود .باریجه دارای 95درصد ترکیب شیمیایی ودارویی با ارزش است ودارای ریشه غده ای وحجیم است.باریجه گیاهی چند ساله با ریشه غده ای وحجیم و از تیره چتریان به شمار می رود وگیاهی مونوکارپیک است یعنی تنها یک بار گل می دهد.در چند سال اول رویش ،برگهایی طوقه ای تولید می کند و در سال آخر رویش به ساقه می رود وگل ومیوه تولید می کند. از تمام اندامهای گیاه بوی تند و مخصوص استشمام می شود که از علایم مشخص گیاه باریجه است. گیاهی روز بلند است و دوره خواب فیزیولوژیك این گیاه از تیر ماه تا اواسط اسفند ماه است. آفات و بیماری های باریجه شته سبز هلو، كرم برگخوار باریجه و پوسیدگی بذر باریجه هستند. از ساقه و قاعده ساقه در اثر شكاف دادن شیرابه خارج می شود، باریجه دارای 5/9 درصد اسانس،5/63 درصد رزین و 27 درصد صمغ است، خواص درمانی آن شامل اثرات نیرودهندگی، ضد نزله، ضد تشنج، دفع درد معده، مقوی معده و ترمیم كننده زخم های سطحی است. مصارف صنعتی باریجه در تهیه نوعی چسب مخصوص (چسب الماس) ، صنایع آرایشی بهداشتی است.

اهمیت باریجه
از مهمترین گیاهان دارویی ، صنعتی و مرتعی است كه از دیر باز در مراتع ایران مورد تعلیف احشام دامداران قرار می گیرد . فصل چرای دام براساس عرف محل ، تابستان و اوایل پاییز است كه در این زمان دام ها برگهای خشك شده این گیاه را می خورند.
دامداران از قدیم بر اساس تجربه برای مداوای كرم معده ،گوسفندان را وادار به تعلیف از برگهای خشك شده این گیاه می كنندو اعتقاد دارند كه تعلیف احشام از این گیاه باعث افزایش تولید شیر دام می شود.

از صمغ باریجه ، انواع مواد شیمیایی از جمله چسب صاف و زلال به دست می آورند كه در صنایع جواهرسازی برای چسباندن قطعات جواهرات به دلیل ایجاد نكردن خراش بسیار مطلوب است. صمغ خام آن جنبه تجارتی دارد و هر ساله مقداری از آن عمدتاً به كشورهای آلمان ،فرانسه، ایتالیا و اتریش صادر می شود .
با توجه به این كه گیاه باریجه در مناطق كوهستانی و ییلاقی كشور ایران می روید و گیاهی چند ساله با ریشه های عمیق است ، وجود آن در حوزه آبخیز به دلیل تثبیت بافت خاك و جلوگیری از شسته شدن بستر خاك  وسنگ های صادراتی كه بالطبع از پر شدن سدها از گل و لای آبخیزها جلوگیری می كند ، از اهمیت بسزایی در آبخیز داری برخوردار است . گیاه باریجه در كنترل طبیعی رویشگاه ها و مراتع از آسیب موش های صحرایی تاثیر بسزایی دارد زیرا موش ها با تغذیه از آن دچار خونریزی داخلی می شوندو ازبین می روند.
اهمیت دارویی باریجه در جهان رو به افزایش است به طوری كه در گذشته روستاییان برای مداوای كرم معده ، تسكین دردهای معده، دندان درد و مار گزیدگی از آن استفاده می كردند و در حال حاضر پیشرفت تكنولوژی دریچه ای تازه را برای تجزیه تركیبات شیمیایی آن گشوده است. با انجام تجزیه توسط دستگاه كروماتوگرافی گازی مشخص شده است كه شیره آن بیش از 95 تركیب شیمیایی و دارویی با ارزش است . هر یك ازاین تركیب ها مصارف متفاوتی دارند و دامنه مصرف آنها از تقویت قلب (والرینات دبورنیل) تا كنترل باكتری های بیماریزای انسان و دیگر مصارف دامی و گیاهی میرسد.
هر ساله مقدار زیادی از شیره خام این گیاه با قیمت بسیار ارزان از كشور خارج می شود و پس از تجزیه و جداسازی تركیبات و تولید فراورده های جدید با چندین برابر قیمت در غالب انواع داروها و حشره كش ها ، عطرها و غیره وارد كشور می شود.

خصوصیات كلی

در كتب قدیم با نام انجدان و در زبان سریانی انگدان اوگاما خوانده میشد. گیاهانی جدا گلبرگ و شامل 150 جنس و در حدود 30000 گونه میباشند. باریجه گیاهی پایا با ساقه ضخیم به ارتفاع 1 تا 2 متر و برگهایی به رنگ سبز مایل به خاكستری و پوشیده از تار به طول 30 سانتیمتر بوده، رشد گیاه بصورت روزت بوده و از سن پنج سالگی به بعد با ایجاد ساقه گل دهنده به مرحله زایشی وارد میگردد. گیاه باریجه در طول عمر تنها یک بار به گل نشسته و بذر میدهد و پس از آن از بین میرود. گلهای آن زرد و مجتمع به صورت چترهای مركب و عموماً به صورت دستجات فراهم در قسمتهای فوقانی ساقه ظاهر میگردد  .

مشخصات گیاهشناسی
گیاه باریجه (
Ferula gummosa Boiss) گیاهی است پایا، منوکارپیک(بدین معنی كه در طول عمر خود تنها 1بار گل خواهد داد)، ساقه به طول 2-1 متر

  از تیره چتریان است . این گیاه را در فارسی، باریجه، باریچك، انجدان، قسفر، قانی، واریژ و وریژه می گویند.    
در انگلیسی به این
Galbanum می گویند .چندین گونه مهم موسوم به باریجه وجود دارند که عبارتند از :
Ferula rabri caulis boiss  -   feruha galbaniflua boiss  -   Ferula gummosa boiss

Ferula schair borsez

ولی مهمترین گونه که به گیاه باریجه معروف است و بهره برداری شیره ی آن در ایران متداول است ،گونه  Ferula gummosa boiss است که گیاهی پایا و چند ساله (3تا 10ساله ) به شمار میرود و  طول عمر آن بسته به شراط اکولوژیک منطقه مختلف است.
ایرانیان از دیرباز با این گیاه آشنایی داشته اند ، ولی در منابع علمی خارج، کشف باریجه در سال 1884 در نواحی شمالی ایران به نام فردی موسوم به
Buhse به ثبت رسیده وgalbaniflua F- نامگذاری شده است . ولی بعداً توسط Boiss به نام F-gummosa خوانده شده است که در حال حاضر نیز نام جدید آن   F-gummosa است.

ریشه باریجه
ریشه ها غده ای و حجیم و دارای بافت الیافی هستند که می توتند تا عمق حدود 5/1متر در خاک نفوذ کند . پوست ریشه قهوه ای رنگ و ضخامت آن یک تا سه میلی متر است . قطر غده 6تا17 سانتی متر است و شکل ریشه در مناطق مختلف با توجه به بافت خاک و سنگلاخی بودن آن متفاوت است و به فرم استوانه ای ، مخروطی و دوکی شکل مشاهده می شود. شکل ظاهری آن شباهت زیادی به غده چغندر لبویی دارد. همچنین ممکن است ریشه در غده های بزرگ دارای چند انشعاب باشد.

برگ باریجه
برگ های اولیه باریک و ضخیم و شبیه برگ گندمیان است ، ولی برگ های گیاه کامل دارای بریدگی های زیاد و به رنگ سبز مایل به خاکستری و پوشیده از کرک های ریز و کوتاه است . برگ ها به طول 20 تا 30 سانتی متر و به صورت رزت قرار گرفته اند . برگها عطر و بوی خاصی دارند .

ساقه گل دهنده باریجه
قطر ساقه 3تا 6 سانتی متر و ارتفاع آن 5/0 تا3 سانتی متر است . ساقه ابتدا به رنگ سبز همراه با خطوطی روشن به صورت نوار مشخص ظاهر میگردد ، ولی به تدریج به روشن تغییر می یابد ، داخل ساقه ابتدا توپر است ، ولی به تدریج که در انتهای آن بذور می رسند ، بافت داخل آن چوب پنبه ای می شود .
گل آذین باریجه
گل های آن زرد رنگ ، یک پایه و به صورت چتر مرکب است که اغلب به صورت دسته های مزاحم محوری در طول ساقه ظاهر می شوند . در روی ساقه گل دهنده 6 تا 35 چتر  در  هر چتر 9 تا 25 چترک وجود دارد . هر چترک شامل تعدادی گل است که تولید 8تا 40 بذر میکند . چترهای فرعی (چترک) دارای پایه ای کوتاه هستند . چتر ها در محل اتصال به ساقه دارای غلاف هستند.

میوه باریجه
میوه آن شیزوکارپ است ، هر میوه شامل دو بذر به هم نیمه متصل است که به آسانی از هم جدا می شوند ، بذور بیضوی کشیده با طول 5/1 تا 2 برابر عرض دانه ، به رنگ زرد روشن که در قسمت میانی به رنگ قهوه ای روشن است ، بذور سبک، در قسمت داخلی کمی فرو رفته و در قسمت پشتی دارای 4 تا5 نوار طولی کمی برجسته است . بذور به طول 10 تا 22 میلی متر ، عرض 5 تا 10 میلی متر و ضخامت یک میلی متر است و اسانس و عطر و بوی خاصی نیز دارند .
  به طور کلی گیاهی است چند ساله و مونو کارپیک (در طول عمر خودتنها یک بارگل می دهد) این گیاه در چند سال اول رویش تولید برگهای طوقه ای می کند، در سال آخر رویش به ساقه می رود و گل و میوه نیز روی آن تشکیل می شوند . سپس ریشه گیاه می پوسد و گیاه از بین می رود.
شیره ای که از قطع ساقه باریجه به دست می آید ،اشکی و توده ای مانند است .
نوع اشکی آن بر اثر گزش حشرات و یا پیدایش خراش به طور طبیعی از قاعده ساقه و برگ گیاهان مذکور به خارج ترشح می شود ولی آنچه که در بازار تجارت اهمیت دارد و مورد استفاده قرار می گیرد، بیشتر نوعی است که با ایجا شکاف در گیاه مذکور از آن بدست می آید.
برای بدست آوردن باریجه ، خاک قسمت قاعده ساقه گیاه را از آن دور و ناحیه مذکور را به خوبی تمیز می کنند. سپس در 3 سانتی متری ناحیه یقه، به تناوب ایجاد شکاف می کنندویا آنکه ساقه گیاه را از آن منطقه قطع می کنند. بزودی شیره ای از آن خارج می شود که در محل قطع شده گیاه به صورت جامد در می آید. پس از چند روز شیره سفت شده را از گیاه جدا می سازند، شکاف دیگر ایجاد می کنند و یا آنکه قسمت سطحی محل قطع شده را به صورت لایه نازکی برمی دارندو پس از ترشح شیرابه و جمع آوری آن ، این عمل را به فواصل معین تا زمانی تکرار می کنند که ترشحی به خارج صورت نگیرد.
نوع اشکی باریجه ، رنگ سفید مایل به زرد و یا زرد مایل به سبز و یا مایل به قرمز دارد. درشتی آن از یک نخود تا یک گیلاس تفاوت می کند و اگر شکسته شود ، مقطع آن زرد رنگ و شفاف جلوه می کند.
نوع اشکی مدت ها نرمی خود را حفظ میکند ولی بعداً به مرور زمان سخت و شکننده می شود، به طوری که بر اثر خرد شدن به صورت گرد درمی آید.
نوع توده ای که از قطعات اشکی نامنظم ، واقع در یک قسمت بی شکل و خمیری تشکیل می یابد، به صورت قطعاتی به ابعاد مختلف و نامنظم در معرض استفاده قرار می گیرد ، رنگ آن متفاوت ولی اغلب مایل به سبز ، سبز قهوه ای ، سبز مایل به زرد یا تیره است . در داخل آن ناخالصی های مختلف نظیر خرده های ساقه ، برگ و دمبرگ گیاهان وجود دارد.
باریجه ایران ، از نوع خشک و مرکب از قطعات کوچک اشکی است که به سهولت از یکدیگر جدا می شوند و حالت چسبنده و شفاف ندارد . به علاوه قطعات کوچک و اشکی آن به رنگ سفید و کمی مایل به زرد ولی قسمت داخلی آن کدر است . باریجه بوی قوی ، طعم گس، تلخ، معطر، گزنده و ناپسند دارد. به سهولت با آب ایجاد امولسیون می کند . به طوری که 25 درصد آن در آب وارد می شود.

مناطق رویش و پراکنش جغرافیایی
باریجه گیاهی کوهستانی و ییلاقی است و در مناطق مرتفع و در ارتفاعات 1300 تا 3300 متر از سطح دریا رویش دارد و در اکثر نقاط ایران می روید ولی مهمترین رویشگاه آن در استان سمنان، شامل حوزه آبخیز مناطق ارونه، شهمیرزاد، امام زاده عبدالله، تویه دروار، آشتی، پادرایج، جوین، هوا فرسو، گچ چال، دشت بو، دشت پرور، شکار جال گرمسار، راهه بالا و پایین، نمک دره، گرجه ای جند، لزورگان، قالی باف، عبدل آباد و سیر و غیره است.
در استان تهران شامل مناطق حوزه آبخیز لارستان پلور در جاده هزار، اطراف سد لار(دشت دنبک، دلیجانی، عسل عسل، نمک کوثر، کزل دره، علف چین، لار پلور ) است.
آبگرم  دماوند، رود بار قصران، فیروزکوه (ارجمند، لذور، کره سر، اهنز، شادمض، نواس، سرک، پیرده، گاوده، درده، کروده) ارتفاعات منطقه لنساء در جاده چالوس و ارتفاعات طالقان .
رویشگاه های گیاه باریجه از شمال تا جنوب خراسان گسترش دارد و مهمترین آنها عبارتند از: مناطق خمبی، سرابین در محور بجنورد و جنگل گلستان، آرمات لو، گرمه چمن بید، درخت بید، رباط قربیل، و ارتفاعات شمالی محور بجنورد تا آموزش دكه شیروان در بخش زرد و کاستان، قره خور، اقلمه، و کوه های بینالود نیشابور و ارتفاعات سبزوار، کاشمر و اسفراین، کوه دژ، بادام در اطراف قوچان، کوه هماتی بین سبزوار و کاشمر.
بیشترین میزان بهره برداری در استان های سمنان، تهران و خراسان است.

شرایط اقلیمی مورد نیاز باریجه
این گیاه در مناطق مرتفع کوهستانی می روید که در این مناطق نزولات آسمانی بیشتر به صورت برف بوده که ریزش از اواخر آبان ماه شروع و تا اواخر اسفند ماه ادامه داردو از اواسط اسفند ماه به بعد نزولات آسمانی بیشتر به صورت باران های معمولی در اوایل بهار همراه تگرگ و رگبار است.
دوره یخبندان مناطق باریجه خیز طولانی بوده و از اوایل آذر ماه شروع و تا اواخر اسفند ماه ادامه دارد واز نیمه دوم فروردین ماه در این مناطق برف شروع به ذوب شدن می کند. میانگین حداقل حرارت طی فصل زمستان در این مناطق 10- درجه سانتیگراد و در تابستان حداکثر حرارت 25 درجه سانتیگراد است . گیاه باریجه در فصل بهار در حرارت 3 تا 25 درجه سانتیگراد رشد می کند و در حرارتهای بالاتر از 25 درجه سانتیگراد رویش آن متوقفمی شود و حداقل فعالیت را خواهد داشت .
گیاه باریجه در مناطق با دوره یخبندان و زمستان طولانی با حداقل 15 روز با درجه حرارت کمتر از 10- درجه سانتیگراد و بارندگی بهاره بیش از600
mm درطی ماههای اسفند ،فروردین و اردیبهشت و متوسط بارش سالانه بیش از 350 میلی متر در خاك هایی با PH قلیایی و بافت خاك لومی - رسی و غنی از هوموس قابل كشت و تكثیر است . گیاه باریجه در دوران مختلف رشد و نمو به درجات متفاوت حرارت نیاز دارد و مقاومت زیادی در برابر سرما از خود نشان می دهد. این گیاه در 3تا 5 درجه سانتیگراد شروع به جوانه زدن و رشد می كند وبرای  شكستن دوره خواب بذر و استراتیفیكاسیون آن نیاز به گذراندن یك دوره سرمایی بین 3 تا 15- درجه سانتیگراد به مدت 15 تا 45 روز دارد . البته مهمترین و مناسب ترین شرایط حرارتی برای جوانه زدن پس از شكستن دوره خواب 3 تا5 درجه سانتیگراد می باشد.
در مرحله تولید ساقه گل دهنده وجود سه عامل حرارت، رطوبت و طول روز برای ادامه رشد و ظهور ساقه گل دهنده ضروری است. باریجه یك گیاه روز بلند است.

خاك های مناسب كشت باریجه
كشت باریجه در خاك هایی كه دارای عمق كافی، نرم و قابل نفوذ باشد، امكان پذیر است. همچنین بایستی تهویه آن به خوبی انجام شود. سنگ مادر خاك های اكثر رویشگاههای طبیعی این گیاه آهكی بوده و دارای بافت شنی- رسی، رسی- ماسه ای،  لوم- رسی- ماسه ای است.(7)
زمین های خیلی سنگین برای كشت باریجه مناسب نیستند و بایستی ابتدا زمین ها را بوسیله كود دامی اصلاح و سپس به كشت باریجه اقدام كرد.زمین های رسی شنی، لومی رسی و رسی ماسه ای مناسب ترین خاك ها برای كشت این گیاه هستند.
PH مناسب برای رشد و  نمو برابر 2/7 تا7/8 است و در این PH محصول خوبی تولید می كند. این گیاه در خاك هایی با میزان رس بالا و تهویه نامناسب كه از نظر آهك و هوموس غنی نباشد قادر به فعالیت رویشی نیست و دچار پوسیدگی می شود و از بین می رود.(7)
زمان مناسب كاشت بذر
باتوجه به نیاز سرما و استراتیفیكاسیون برای جوانه زدن و تاثیر توام سرما و رطوبت زمستانه در تغییرات شیمیایی مواد هورمونی بذر، فصل پاییز در ماه های آبان و آذر بهترین زمان كاشت بذر باریجه است و در صورتی كه بذور در بهار كاشته شوند، در آن سال جوانه نمی زنند، البته ممكن است پس از گذشت یك سال و طی یك دوره سرمای زمستانه طی سال بعد، درصد كمی از بذور جوانه بزنند.(7)

عمق كاشت بذر
بذر گیاه باریجه در خاك های نیمه سبك در عمق 5 تا7 سانتی متر می بایستی كاشته شود تا بذور جوانه زده و بتوانند براحتی از خاك خارج شوند.
 
رطوبت مورد نیاز
پس از كاشت بذر در زمین، این گیاه نیازی به آبیاری در فصل پاییز ندارد و بذور، پس از تامین سرمای مورد نیاز و استراتیفیكاسیون، در اوایل بهار جوانه می زنند. در بهار برای جوانه زدن بذور در خاك سه عامل حرارت، رطوبت و اكسیژن لازم است.
بذور برای جوانه زدن در بهار به حرارت 3 تا5 درجه سانتیگراد و رطوبت بالای 75 درصد بستر خاك نیار دارد. به همین دلیل بذور باریجه در رویشگاه های طبیعی در مناطقی كه برف گیر هستند و میزان رطوبت بیشتری دارند به فراوانی سبز می شوند.
به طور كلی چون باریجه در ابتدای بهار شروع به فعالیت می كند در صورتی كه میزان نزولات آسمانی در فصل بهار كمتر از 600 میلی متر بارش باشد، بایستی مزرعه را آبیاری كرد و در صورتی كه آبیاری نشود، از خرداد به بعد فعالیت رویشی گیاه متوقف و برگهای آن زرد و خشك می شوند. ولی غده ها در زمین زنده باقی می مانند و حداقل فعالیت حیاتی را دارند. بنابراین در ماه های خرداد تا اسفند نیازی به آبیاری ندارد، حتی آبیاری مزرعه در دوره خواب آن، مخصوصاً در فصل تابستان، باعث پوسیدگی غده ها  می شود.(7)

تولید و برداشت بذر باریجه
هر بوته باریجه در صورتی كه توسط احشام صدمه ندیده باشد، به طور متوسط 250 گرم بذر تولید میكند . بذور تولید شده به علت اینكه سبك هستند به راحتی توسط باد در محیط اطراف پراكنده می شوند و در شرایط مناسب در بهار سال بعد جوانه می زنند و سبز می شوند. در صورتی كه هدف بذركاری باریجه در منطقه ای غیر از رویشگاه طبیعی آن باشد، بایستی بذور طی مرداد ماه جمع آوری و در محیط خشك و خنك صفر تا 10 درجه سانتی گراد نگهداری شوند تا بذور قوه نامیه خود را حفظ كنند. البته در مورد حداكثر مدتی كه بذور قادرند قوه نامیه خود را حفظ كنند اطلاعی در دست نیست. ولی در صورتی كه بذور در شرایط خشك و خنك نگهداری شوند، حداقل 3 سال قوه نامیه آنها حفظ می شود.

نحوه استخراج شیرابه
دو نوع باریجه اشكی و توده ای در بازار دارویی ارائه می شود كه دو محصول، حاصل از دو نوع برداشت از گیاه به ترتیب زیر است.

  چنانچه ساقه های در جهت موازی با ساقه شكاف داده شود، در نتیجه شیرابه ای شیری رنگ و متمایل به زرد از آن خارج می شود كه در نتیجه حرارت هوا به صورت تكه هایی شفاف بر روی گیاه باقی می ماند. این ماده كه تقریباً عاری از ناخالصی است رنگی روشن و شفاف دارد و نوع باریجه اشكی است. مقدار این نوع محصول كمتر بوده و از قیمت بیشتری برخوردار است.

  ابتدا خاك پای گیاه را كنار زده گودالی به عمق 20 سانتی متر دور آن حفر می كنند سپس گیاه را از قسمت یقه قطع می كنند به این ترتیب شیرابه گیاه به سرعت خارج شده داخل گودال جمع می شود. هر هفته یك بار با لایه ای به قطر نیم سانتی متر پایین تر ازمحل بریده شده قبلی، اصطلاحاً زخم را تازه می كنند و موجب خروج شیرابه بیشتری می شوند. این عمل تا خشك شدن كامل شیرابه ادامه می یابد. برداشت در اواسط و اواخر بهار صورت می گیرد و به دلیل قطع شدن كامل قسمت هوایی همچنین ضعیف شدن ریشه، گیاه در خطر نابودی قرار می گیرد، بدین جهت لازم است تا برداشت آن تحت كنترل شدید صورت گیرد.

مشخصات صمغ و اسانس باریجه
صمغ باریجه نیز مانند اغلب صمغ ها در بازار به دو صورت اشکی و توده ای عرضه می شود .شیرابه باریجه دارای بوی تند ، طعم آن گس و بسیار نامطلوب است .مقدار اسانس شیرابه متفاوت و یبن 15 تا 26 درصد است . اسانس با روش تقطیر با بخار آب بدست می آید و به رنگ زرد روشن و با بوی تند و دارای 85 ذرصد هیدرو کربور های ترپنوئیدی مانند آلفاپینن ( 7تا21 درصد ) ، بتاپینن ( 45تا 65 درصد ) و دلتا – 3 کارن ( 5/2 تا 16 درصد) است . بوی تند اسانس ناشی از ترکیبات نیتروژن دار نظیر 2- متوکسی 3- ایزوبوتیل پیرازین و 5 – بوتیل 3- متیل 2- بوتیوات ، متیل و ترکیبات گوگرد دار مانند متیل اتیل پروپانیل دی سولفید است . از ترکیبات دیگر اسانس می توان از میرسن و کادینن ، کادینول  و الکل های سزکوئی ترپن نام برد.
در ایران استفاده از برخی روش های نا مناسب در تیغ زدن به منظور استخراج شیرابه ، زمینه از بین رفتن گیاه و بلاخره نابودی آن را فراهم ساخته است . از این رو، اهلی کردن و کشت این گیاه ضرورت دارد .
باریجه دارای 5/9 درصد اسانس ، 5/63 درصد رزین و 27 درصد صمغ است . نوع مرغوب آن نباید بر اثر سوختن ، بیش از 10 درصد خاکستر بر جای بگذارد .

میزان تولید:
میزان تولید هر بوته باریجه 20تا40 گرم می باشد .

زمان وطول برداشت:
زمان مناسب جهت برداشت باریجه از اوایل تیر تا اواخر مرداد به مدت 2 ماه می باشد .

شیوه بهره برداری:

بهره برداری عمدتا بصورت تود ه ای واز بوته هایی با سن بیشتر از 3 سال (قطر طوقه ریشه كمتر از 15 سانتیمتر نباشد)صورت می گیرد .

شیوه برداشت باریجه :

شیوه كار :ابتدا خاك اطراف ریشه (ترجیحا سمت شمال تا شیره حاصله در معرض مستقیم نور آفتاب نباشد)را خالی نموده وبعد از ان  به فاصله 3تا10 سانتی متر 

از ناحیه یقه به صورت موازی با محور غده برش میدهیم از این محمل شیرابه خارج میشود كه 4تا10 روز بعد بوسیله كاردك مخصوص شیره  ها ی خارج شده برداشته می شوند .

استاندارد باریجه:

موسسه تحقیقات صنعتی ایران برای تعیین ویژگیهای  باریجه صادراتی در سال 1348 استاندارد 532 را برای باریجه عسلی تدوین نموده است.كه در این استاندارد ویژگی رنگ را خاكستری یا خاكستری تیره یا قرمزمتمایل به   قهوه ای ذكر شده است.وجود شن وخاك ومواد گیاهی در صورتی كه مقدار خاكستر را از 10درصدافزایش دهد مجاز ندانسته اند

از نظر درجه بندی با ملاحظه مقدار موادغیر محلول در الكل 90 درجه جوش  باریجه به 4 دسته طبقه بندی  شده است:

نوع

مقدارمواد غیر محلول در الكل 90 درجه جوش

ممتاز

تا10درصد

درجه یك

11تا 25 درصد

درجه دو

26تا36 درصد

درجه سه

36 تا50 درصد

خواص درمانی و کاربری باریجه

خواص – كاربرد

صمغ باریجه در هند به عنوان محرك ، ضدعفونی كننده و داروی سینه و در موارد برونشیتهای مزمن و آسم و برای تقویت رحم تجویز می شود.

 باریجه اثر نیرو دهنده، ضد نزله و ضد تشنج دارد ولی امروزه کمتر در مصارف داخلی به کار می رود . در آلمان سابقاً به عنوان قاعده آور و رفع بیماری های رحمی مصرف داشته است .در ایران به عنوان رفع درد معده از ان استفاده با عمل می آید. همچنین برای رفع درد دندان و مفاصل، نیرودهنده و ضد تشنج و نفخ  به کار می رود.

از نظر طبیعت طبق رأی حكمای طب سنتی خیلی گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه ملین و گرم كننده و محلل گازها و نفخ است. برای تنگی نفس و سرفه كهنه و نرم كردن سینه و اختناق رحم و صرع و بواسیر و بیماری های عصبی و ضعف معده و كبد و سپرز نافع است. قاعده آور می باشد و اگر مخلوط با عسل خورده شود برای خرد كردن سنگ مثانه و كلیه و باز كردن انسداد كلیه و تسهیل زایمان و  دفع سموم مفید است. اگر مخلوط با سركه رقیق و مرمكی خورده شود برای خارج كردن جنین مرده و مشیمه نافع است و اگر با اب مخلوط كرده و بخورند برای رفع سوزش مجرای ادرار و بواسیر مفید است و اگر تا سه روز خورده شود بكلی رفع می شود. اگر با روغن زنبق مخلوط با باریجه برای كزاز و ضماد آن برای تسكین درد پهلو و كمر و تحلیل دملها و خنازیرو ضماد آن كه بر پشت زهار گذارده شود برای تسكین درد رحم مفید است. باریجه برای اشخاص گرم مزاج مضر است و در مناطقگرم و فصول گرم نیز تجویز نمی شود و اگر لازم باشد ، مصرف شود باید با روغن بنفشه و كافور مصرف شود. مقدار خوراك آن تا 3 گرم و برای دفع سموم كشنده تا 15 گرم است . جانشین آن ا زنظر خواص نصف وزن آن سكنجبین است.

هر وقت قصد خوردن صمغ باریجه باشد، توصیه این است كه آن را در روغن بادام تلخ و یا در آب سداب حل كنند و قبل از مصرف باریجه، اگر از نوع توده ای و مخطوط با خار و خاشاك باشد، باید آن را ابتدا در آب گرم بیندازند تا باز شود و فقط قسمت روغن و صاف آن را كه روی آب می آید بگیرند و با پارچه ای بدون فشار صاف كنند و مصرف نمایند در صنعت از باریجه چسبی تهیه می شود كه بی رنگ است و برای چسباندن شیشه، الماس و سنگهای قیمتی به كار می رود .
مصارف صنعتی باریجه نسبتاً زیاد است . از باریجه ، نوعی چسب مخصوص برای چسباندن سنگ های قیمتی مانند الماس و ... تهیه می شود که در جواهر سازی مصرف دارد .
درصنایع چوب، نساجی، نقاشی، چسب ، حشره کشها و آفت کشها نیز به کار می رود.
برای تهیه چسب ، 8 قسمت سریشم ماهی را در آب حل می کنند ، معادل آن ، محلولی از یک قسمت الکل یک قسمت باریجه و یک قسمت کم آمونیاک  تهیه می کنند و بدان می افزایند . یا این ترتیب ، چسبی بدست می آید و برای چسباندن شیشه ، الماس و سنگ های قیمتی بکار می رود .
باریجه را بطور خوراکی به عنوان مقوی معده بکار می برند در استعمال خارجی برای کوفتگی و زخم ها استفاده می شود.
صمغ باریجه در هند به عنوان محرک ، ضد عفونی کننده و داروی سینه و در موارد برونشیت های مزمن ، آسم و برای تقویت رحم تجویز می شود.
مصارف صنعتی باریجه در کشور های غربی فراوان است ولی متاسفانه از چگونگی مصرف صنعتی آن در این کشور ها اطلاعات دقیقی در دست نیست.
از مواد موثره باریجه در صنایع بهداشتی و نیز آرایشی به عنوان تثبیت کننده عطر و ادکلن استفاده می شود . شیرابه باریجه از اقلام مهم صادراتی ایران است.




طبقه بندی: مقالات گیاهان دارویی،  گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی،  آشنایی با گیاهان دارویی و چگونگی تولید و پرورش آنها،  گیاهان دارویی، 
برچسب ها: باریجه، اهمیت باریجه، صمغ باریجه، مشخصات گیاهشناسی، Ferula gummosa Boiss، Galbanum، feruha galbaniflua boiss، Ferula rabri caulis boiss، Ferula schair borsez، feruha gummosa، feruha galbaniflua، ریشه باریجه، برگ باریجه، گل آذین باریجه، میوه باریجه، مناطق رویش، كشت باریجه، كاشت بذر، داشت، برداشت، اسانس باریجه، میزان تولید، استاندارد باریجه، خواص درمانی،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه