تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - پونه (Mentha pulegium)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : شنبه 7 آبان 1390
بررسی کلی گیاه دارویی پونه و خواص دارویی آن و...

                                                 پونه

نام علمی : Mentha pulegium

نام عمومی : European pennyroyal

نام انگلیسی : European pennyroyal

نام خانواده : Labiatae ( نعنا )

گیاهشناسی :

پونه گیاهی است علفی و بوته ای به ارتفاع 60 سانتیمتر که به صورت خودرو در بسیاری از دشت ها و اطراف جریان های آب می روید . برگ ها بیضی شکل و نوک تیز و اکثراً دارای دندانه های کوچک و منظم هستند. از کلیه قسمت های گیاه و بخصوص برگ ها بوی بسیار قوی و نافذی به مشام می رسد. گل ها بصورت مجتمع در کنار برگ ها و اکثرا در قسمت های بالای محور ساقه قرار می گیرند که به رنگ بنفش و گاهی گلی کمرنگ میباشند.

پونه گونه های مختلفی دارد که به نام های گوناگون معروفند. یکی از این گونه ها به نام ویلوزا ، پوشیده از کرک های فراوان و دارای بوی تندی است ؛ بهمین دلیل آن را برای استفاده پرورش می دهند. قسمت هوایی پونه و به خصوص برگ ها مورد استفاده می باشند.

پونه در بسیاری از نقاط ایران خصوصاً‌ نواحی شمالی می روید و گونه ای از آن به نام خالواش در گیلان مشهور است که بوی معطر و مطبوعی دارد و بصورت سبزی و یا اشکال دیگر مصرف می شود.

ترکیبات مهم :

پونه حاوی 1 تا 2 درصد اسانس مایل به زرد و یا سبز است. پولگون موجود در اسانس برگ آن از 9 درصد در نوع برزیلی تا 30 درصد در انواع آمریکایی وجود دارد. میزان پولگون گونه های اروپایی از 90 تا 94 درصد می باشد.

موادی که بطور طبیعی در اسانس پونه وجود دارند و یا خودبخود اکسیده می شوند ، عبارتند از : آلفا پی نن ،‌بتا پی نن ، لیمونن ، 3-اکتانول ، پاراسیمن ، 3- اکتیل استات ، منتون ، ایزومنتون، پولگون ، ایزوپولگون ، پی پریتون ، سیس و ترانس پولگون اکساید و کاریوفیلن.

ترکیبات مهم دیگر گیاه شامل اسید لوریک ، اسید میریستیک ، اسید پالمیتیک ، سالی سیل آلدهید ، دیوسزمین و هسپریدین است. دانه های خشک پونه  حاوی تا 25 درصد پروتئین ، 27 درصد چربی ، 11 درصد خاکستر ، 9/0 درصد کلسیم ، 5/0 درصد سدیم و تا 5/1 درصد پتاسیم می باشند.

داروشناختی واثر درمانی:

برگ های پونه برای ایجاد طعم و مزه ، درست کردن چای و بعنوان ادویه استفاده می شوند. یکی از مصارف مهم آن بعنوان طعم دهنده ی نوعی خوراک گوشت خوک می باشد که گاهی آن را با فلفل و عسل نیز مخلوط می کنند. این گیاه بوی منحصر به فردی دارد که کاملاً از نعناع قابل تشخیص است.

طعم پونه در ابتدا گرم ،‌کاملاً معطر و تقریباً گس و تلخ است و پس از مدتی ایجاد احساس خنکی می کند. اسانس پونه دارای طعم تلخ و احساس سردی است.

بوی پونه کمی شبیه بوی سیترونل است و از آن در صابون های معطر استفاده میشود. اسانس پونه در حشره کش ها بکار می رود. همچنین از آن بصورت پودر برای پاشیدن بدین منظور استفاده می شود.

اسانس پونه یکی از منابع تولید طبیعی منتول است. یکی از محصولات پونه عرق طبی آن است.

در زمان قدیم پونه را در اتاق افرادی که تشنج داشتند آویزان می کردند و معتقد بودن که تاثیر آن بیشتر از گیاه گل سرخ است. همچنین ، آن را برای بهبود سر درد و سرگیجی به دور سر می بستند. چای پونه را نیز برای رفع سرماخوردگی ،‌سرفه و مشکلات قاعدگی مصرف می کردند. در هر صورت پونه باید با دقت مصرف شود زیرا مصرف بیش از حد آن باعث مسمومیت می گردد. در آمریکا برگ و اسانس پونه به طور قانونی به فروش نمی رسد. در اروپا از آن بعنوان ضدعفونی کننده ، ضد نفخ ، صفرا آور ، معرق ، هضم کننده ، قاعده آور ، ضد سرفه و محرک استفاده می شود.

سمیت و عوارض جانبی :

مصرف خوراکی در حد یک قاشق چایخوری اسانس پونه می تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. بطور مثال در گزارشی از 1978 کلرادوی آمریکا امده است ؛ مصرف خوراکی اسانس پونه برای سقط جنین باعث مرگ زن جوانی شد. مصرف در حد دارویی اسانس و یا فرآورده های پونه عارضه ی جانبی ندارد.

آمار دیگر نشان می دهد که مصرف خوراکی 2 قاشق چایخوری اسانس پونه یک مادر 18 ساله را به مرگ کشانده است. حتی نصف قاشق چایخوری اسانس پونه می تواند باعث تشنج و کما شود.

طریقه و میزان مصرف :

- 1 تا 4 گرم گیاه خشک بصورت دمکرده یا بصورت های دیگر تا سه بار در روز خوراکی .

- عصاره ی مایع هیدروالکلی 1 تا 4 میلی لیتر تا سه بار در روز خوراکی .

- اسانس پونه 05/0 تا 2 میلی لیتر در روز بصورت مخلوط با مواد دیگر . اصولاً گیاهان را نباید به هیچ وجه مستقیماً مصرف کرد و خورد.

- از گیاه تازه نیز می توان استفاده نمود. البته برگ ها طعم و مزه ی گس و کمی سوزاننده دارند.

مهم ترین اثرات گزارش شده :

ضد درد ، ضد چسبندگی پلاکت ها ، بی حس کننده ،‌ضد باکتری ،‌ضد سرطلن ، ضد ادم ، ضد التهاب ،‌ضد موتاژن ، ضد اکسیدان ، ضد روماتیسم ، ضد اسپاسم ، ضد تومور ، ضد ویروس ، قابض ، ضد کاندیدا ، ضئ نفخ ، محرک ، CNS دپرسانت ، ضد احتقان ، معرق ،‌ادرار آور، قاعده آور ، قارچ کش ، مسکن ،‌مقوی معده ، شل کننده ی عضلات و مهار کننده ی سیکلواکسیژناژ.

نکات قابل توجه :

1- پونه آمریکایی حاوی تا 2 درصد و نوع اروپایی تا 1 درصد اسانس است که میزان پولگون این اسانس ها از 85 تا 92 درصد می باشد.

2- پولگون جمی است که مصرف زیاد آن می تواند عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد ؛ لذا پونه های نوع آمریکایی و اروپایی که درصد بالای پولگن دارند ،‌باید به مقدار کم و با احتیاط مصرف شوند.

3- از میان گونه های پونه ی ایرانی ، خالواش مورد تحقیق قرار گرفته است که درصد کمی پئلگن دارد و می توان از آن بصورت سبزی خوراکی مصرف نمود ؛ بطوری که سالیان دراز است که این گیاه در گیلان کشت و استفاده می شود.

4- بطور کلی هر پونه ای را که حاوی پولگون با درصد پایین باشد می توان با اطمینان مصرف کرد و در غیر اینصورت باید در مصرف آن احتیاط نمود.

5-در کانادا مصرف پونه هایی که حاوی پولگون نباشند مجاز است.

6- مصرف خوراکی اسانس پونه هایی که حاوی پولگن با درصد بالا هستند باعث عوارض کبدی ، کلیوی و مخاطی می شوند.

7- عوارض خوراکی اسانس پونه با درصد بالای پولگن شامل اسهال ، دردهای شکمی ، بالا رفتن فشار خون ، استفراغ و در موارد شدید سقط جنین است.

8- بهتر است درزمان شیردهی و حاملگی از مصرف زیاد پونه خودداری شود.

9-در کتاب قانون ابن سینا پونه به نام فودنج معرفی و شرح مفصلی در مورد آن داده شده است. در این کتاب ابن سینا هم به چندین نوع پونه اشاره کرده و علم امروز گیاهشناسی گونه های مختلف این گیاه را تقسیم بندی نموده است که مواد موثره ی موجود در آنها خواص مشترک و در مواردی متفاوت دارد.

همچنین ممکن است بعضی گونه ها دارای موادی با عوارض جانبی باشند و اما در قانون به پونه ی جویباری ( پونه ی کنار آبی ) ، پونه ی کوهی ، پونه شاک و پونه ای که آن را غلیجن نامند ، اشاره شده است.

ابن سینا معتقد است که پونه ی کوهی از پونه ی جویباری قوی تر است. البته اثرات گونه های مختلف را شبیه می داند و می گوید ؛ پونه خون را به سمت پوست می کشد ، طبیعت گرم دارد و معرق می باشد. دارای خاصیت ضد درد و کوفتگی ماهیچه هاست . اشتها آور و مقوی معده است و سکسکه را برطرف می کند.

آب پز پونه ادرار آور است. بیمار تب و لرز اگر آب پز پونه خورد یا پونه را درروغن بپزد و از آن روغن بر تن مالد ، بسیار نافع است. دودبرگ پونه حشرات را دور می کند. پونه ی بیابانی داروی نیش کژدم است.

بسیاری از خواصی که ابن سینا راجه به پونه نوشته است با کتب علمی امروز مطابقت دارد. البته باید گونه های مختلف نعنا ( Mentha ) و پونه که گونه ای از نعنا ست و گونه های مختلف پونه ،‌بخصوص انواع ایرانی آن ،‌مورد تحقیق و مطالع  قرار گیرند تا با تجزیه و شناسایی کمی و کیفی مواد موجود در پونه های ایرانی بتوان به آثار دارویی و درمانی آنها پی برد و آنها را بطور صحیح مصرف نمود.




طبقه بندی: مقالات گیاهان دارویی،  گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی،  گیاهان دارویی، 
برچسب ها: پونه، Mentha pulegium، Mentha، Labiatae، European pennyroyal، گیاهشناسی، ترکیبات مهم، ترکیبات شیمیایی، داروشناختی، اثر درمانی، خواص دارویی، خواص درمانی، گیاهان دارویی، اسانس پونه، عوارض جانبی، طریقه مصرف، میزان مصرف، مهمترین خواص،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه