گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی
خوش آمدید ........از بخش های مختلف دیدن فرمایید

بازدید : مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 30 آذر 1390
بررسی کلی گیاه دارویی فلفل سبز و آشنایی با خواص دارویی و ترکیبات شیمیایی و نحوه مصرف و.....

                                                        پنج انگشت
نام فارسی: پنج انگشت ، فلفل بری ، فلفل
نام علمی:
Vitex agnus castus
نام عمومی:
Chaste - tree
نام انگلیسی:
Monk,s pepper tree
نام عربی: شجره ابراهیم
نام فرانسوی:
Gattilier
نام آلمانی:
Monchspfeffer
نام مترادف:
Vitex integra, Vitex latifolia
نام خانواده:
Verbenaceae(شاه پسند)
گیاه شناسی
پنج انگشت، درختچه‌ای است زیبا به ارتفاع تا 2 متر و چند ساله. برگ‌های این گیاه زود افت و پنجه‌ای است که از 5 (گاهی تا 7) برگچه باریک و نوک تیز منشعب شده از یک نقطه، تشکیل می‌شود. سطح تحتانی برگچه‌ها پوشیده از کرک بوده و کدر به نظر می‌رسند؛ در حالی که سطح رویی برگچه‌ها سبز تیره است. گل‌های گیاه به صورت گل‌آذین سنبله به رنگ آبی مایل به بنفش، و بسیار زیبا هستند. میوه آن نیز به صورت شفت و درون آن سخت می‌باشد. میوه‌ها شبیه به فلفل سیاه هستند که با توجه به بوی خاص به نام فلفل بری یا فلفل نامیده می‌شوند. از کلیه قسمت‌های گیاه به خصوص میوه و برگ، بویی شبیه فلفل استشمام می‌شود. چوب ساقه این گیاه نیز سخت و محکم بوده و دارای رنگ قهوه‌ای روشن است. این گیاه گاهی به عنوان گیاهی زینتی در ایران کاشته می‌شود. پنج انگشت بومی نواحی مرکزی آسیا بوده ولی به علت استفاده زیاد، به نواحی دیگر از جمله مناطقی از مدیترانه و جنوب اروپا راه یافته است. محل رویش گیاه در ایران عبارت اند از: نواحی مختلف البرز، تهران، کرج، خراسان، خرمشهر، کازرون، بعضی نقاط جنوبی نزدیک به خلیج فارس، بندر عباس، صالح آباد و قم.
ترکیبات مهم:
میوه حاوی اسانس، ایریدوئیدگلوکزید و فلاونوئیدهاست. مهم‌ترین اجسام تشکیل دهنده اسانس شامل سینئول، لیمونن، سابی‌نن، آلفاوبتاپی‌نن، کاستین، میرسن، لینالول، سیترونلول، سیمن، کامفن، کاریوفیلن، کادی نن، لدول و فارنزن هستند. فلاونوئیدها شامل کاستی‌سین، اورینتین، وایزوویتکسین می‌باشند. ایریدوئیدگلوکزیدهای مهم آن از جمله آگنوزید به میزان 6/0 درصد و آکوبین 20 به میزان 3/0 درصد گزارش شده‌اند.
ترکیبات مهم برگ شامل ایریدوئیدگلوکزید، فلاونوئیدها و مقدار کمی اسانس می‌باشند که مشابهتی با میوه نیز دارند.
پروژسترون و هیدروکسی پروژسترون به صورت آزاد و کنژوگه در گل‌ها و برگ‌ها گزارش شده‌اند. هم‌چنین تستسترون و اپی تستسترون در گل‌ها گزارش شده‌اند. آلکالوئیدی به نام ویتری سین از گیاه جدا شده است.
کاربردهای کلینیکی:
فرآورده‌های به دست آمده از میوه گیاه در موارد زیر دارای کاربردهای درمانی است.
PMS، هیپرمنوره، پلی منوره، بی‌نظمی قاعدگی، آمنوره ثانویه، ناباروری، هیپرپرولاکتمی، فیبروم رحم، کمی شیر، کاهش میل جنسی زنان، جوش (آکنه)، کیست‌های رحم و تخمدان، چاقی‌های هورمونی، درد پستان، یبوست و کرامپ.

مطالعات کلینیکی انجام شده در مورد گیاه پنج انگشت عبارت‌اند از:
اولین تحقیق در مورد قاعدگی‌های غیرعادی و نامنظم در سال 1954 بر روی 50 خانم با مصرف عصاره میوه‌های گیاه پنج انگشت انجام شد. در این مطالعه اکثرا به نتایج بسیار خوبی دست یافتند و هیچ گونه عارضه جانبی در این مطالعه گزارش نشد.
تنبلی تخمدان ، تنبلی تخمدان به ظهور کاهش فعالیت تخمدان که از نظر آزمایشگاهی با کاهش میزان سطح پروژسترون سه هفته بعد از قاعدگی ایجاد می‌شود اطلاق می‌گردد. در این حالت میزان پروژسترون خون کم‌تر از 10 تا 12 نانوگرم در هر میلی‌لیتر می‌شود. این میزان در سنین بلوغ و یائسگی طبیعی است؛ ولی در سنین 20 تا 40 سالگی به عنوان تنبلی تخمدان قلمداد می‌شود.
بعضی از مشکلات دیگر نیز ممکن است با تنبلی تخمدان همراه باشد. یک مطالعه نشان داده است که در هفتاد درصد موارد همراه با افزایش پرولاکتین است.

عوارض قبل از قاعدگی (PMS):
یکی از وسیع‌ترین مشکلات زنان، عوارض قبل از قاعدگی است. بسیاری از آمارهانشان می‌دهد که 30 تا 40 درصد از قاعدگی‌ها در زنان همراه با این تظاهرات (علائم) است.
دو پزشک آلمانی، 1542 نفر خانم را در گروه سنی 13 تا 62 ساله مورد مطالعه قرار دادند. سن متوسط زنان 7/34 سال بود. یکی از این مطالعات نشان داد که 1016 نفر از آنها دارای تنبلی تخمدان و 170 نفر دارای فیبروم رحم بودند. این پزشکان روزی 40 قطره از عصاره گیاه پنج انگشت را به مدت 166 روز به آنها تجویز نمودند.
نتایج به دست آمده نشان داد که نود درصد کلیه عوارض به کلی مرتفع شدند. عوارض جانبی کلا دو درصد بود که شرح داده شده است. فقط 17 نفر از این افراد به علت عوارض نتوانستند درمان را ادامه دهند. بعد از این مطالعه 562 نفر از خانم‌ها مصرف دارو را ادامه دادند. زمان متوسط اثرگذاری عصاره پنج انگشت 3/25 روز بود.
* مطالعه دیگری بر روی 36 نفر خانم با روزی 40 قطره بعد از سه نوبت قاعدگی، کاهش مواردی از جمله سردرد، فشار و حساس شدن سینه‌ها، خستگی، نفخ، افزایش اشتها، دپرسیون، پرخاشگری، دلهره، میل به خوردن شیرینی، عصبی شدن و بی‌حوصلگی در آنها مشاهده شد. هم‌چنین زمان قاعدگی که 4/5 تا 4/11 روز بود به طور ثابت، تثبیت گردید.
* تحقیق دیگری در مورد مقایسه مصرف عصاره پنج انگشت و این عصاره به همراه 200 میلی گرم ویتامین
B6 در روز انجام یافته است. این تحقیق که به روی 175 خانم انجام شد، نشان داد که اثر ویتامین B6 به همراه عصاره پنج انگشت به مراتب بهتر است و 5/24 درصد از این افراد، فعالیت بسیار مطلوبی از مصرف هر روز داشته‌اند.
* مطالعات هم‌چنین نشان داد که قاعدگی‌های نامنظم به وسیله مصرف عصاره پنج انگشت، منظم شده و میزان پرولاکتین کاهش می‌یابد. پرولاکتین در افرادی که این ماده بیش از اندازه طبیعی در آنها وجود داشت در روزهای پنجم تا هشتم و بیستم، قبل و بعد از مصرف دارو (سه ماه قبل و سه ماه بعد) اندازه‌گیری شد که 20 نفر دارو و هفده نفر دارونما مصرف کرده بودند.
* در یک تحقیق که بر روی 48 خانم 23 تا 39 ساله نابارور انجام شد، 45 نفر از این تعداد به مدت سه ماه روزی 40 قطره از عصاره پنج انگشت استفاده کرده بودند و بدین ترتیب آزمایش را کامل نمودند. از این تعداد 7 نفر حامله شدند و 38 نفر دیگر نشان دادند که پروژسترون آنها با
LH بالا آمده و FSH کاهش یافته است و یا تغییری نکرده است.
* تحقیق دیگری که بر روی 126 نفر انجام شد بدین نحو بود که این افراد روزی سه بار و هر بار 15 قطره عصاره پنج انگشت را برای چندین سیکل قاعدگی مصرف نمودند. 33 نفر از آنها که از پلی منوره رنج می‌بردند زمان قاعدگی‌شان بین 1/20 تا 3/26 روز تنظیم شد. 58 نفر آنها که قاعدگی دردناک داشتند، بهبود یافتند. 20 نفر که دارای آمنوره ثانویه بودند پس از مصرف هفت ماه، پروژسترون و
LH آنها افزایش یافت و FSH تغییر نکرده یا کاهش یافت.

میزان و طریقه مصرف:
از عصاره میوه‌های پنج انگشت، محصولات مختلفی به صورت قطره، قرص و کپسول تهیه شده که کارآیی قطره‌های آن بهتر از اشکال دیگر است. هم‌چنین توصیه می‌شود که برای حصول نتایج بهتر، از فرآورده‌های صنعتی استاندارد آن استفاده شود. مقدار مصرف معمولی قطره‌های آن 40 قطره یک بار در روز است، که می‌توان در صورت نیاز از مقادیر بیش‌تری استفاده کرد. ذکر این نکته ضروری است که عملکرد این دارو کند بوده و گاهی باید به صورت طولانی مصرف شود. برای نمونه در نازایی و عدم تخمک گذاری حداقل پنج تا هفت ماه باید مصرف شود. در آمنوره ثانویه باید بیش از 2 سال مصرف شود. اثرات آن بعد از یک یا دو سیکل مشخص و پس از 4 تا 6 ماه به حداکثر می‌رسد.

عوارض جانبی:
عوارض جانبی ناشی از فرآورده‌های گیاه پنج انگشت بسیار محدود و اکثرا ضعیف هستند. این عوارض شامل خارش بدن، راش‌های پوستی، تهوع و اسهال است که به میزان یک تا دو درصد در خانم‌ها ایجاد می‌شود. هم‌چنین در شمار اندکی از خانم‌ها در ماه‌های اول مصرف، باعث پریود سنگین می‌شود. جدول ... مربوط به مطالعه عوارض جانبی ایجاد شده در 1524 نفر می‌باشد که 27 نفر آنها عوارض ضعیفی را نشان دادند که 1 تا 2 درصد آنها را تشکیل می‌دهد.
سمیت:
آزمایش‌های بسیاری بر روی انسان و حیوانات نشان داده است که داروهای به دست آمده از این گیاه بی‌خطر بوده و برای اکثر زنان مفید و موثر می‌باشد.

مصرف در حاملگی و شیردهی:
مصرف فرآورده‌های پنج انگشت در حاملگی توصیه نمی‌شود؛ اما مصرف در شیردهی بدون اشکال است و باعث ازدیاد شیر زنان شیرده می‌شود. مصرف آن همزمان با مصرف هورمون‌های شیمیایی نیز توصیه نمی‌شود.

نکات قابل توجه:
1- با توجه به مقدار متفاوت مواد موثر در میوه در نواحی مختلف دنیا، بهتر است از فرآورده‌های صنعتی استاندارد و به ویژه قطره استفاده شود.
2- یکی از محصولات استاندارد و ایده‌آل دارویی پنج انگشت، قطره ویتاگنوس است که جزو داروهای رسمی ایران می‌باشد.
3- قطره دارای مزه مطلوب نیست و در موقع مصرف حتما باید با آب، آب میوه و یا مایعات دیگر رقیق شود (در حد یک چهارم استکان). اضافه می‌نماید که برطرف کردن مزه آن در صنعت امکان‌پذیر نیست و در صورت اضافه نمودن مواد شیمیایی برای تغییر مزه، در اثر دارویی آن تاثیر می‌گذارد؛ لذا مزه نامطلوب قطره نشانه صد درصد طبیعی بودن آن است.
4- گرچه جذب قطره با معده خالی کمی بهتر است، ولی در اکثر مواقع به علت تحریک معده باعث دل‌آشوب می‌گردد؛ لذا در صورت چنین اتفاقی آن را همراه با صبحانه، ناهار یا شام که معده خالی نباشد میل نمایید.
5- میزان مصرف عادی 40 قطره در روز می‌باشد. این میزان را می‌توان دو تا سه بار در روز تکرار کرد. کم و یا زیاد کردن میزان مصرف دارو تجربی است و پس از مدتی مصرف می‌توان آن را کاهش یا افزایش داد.
6- از هر زمان می‌توان مصرف قطره را شروع و یا قطع نمود و به عکس هورمون‌های شیمیایی، در زمان قاعدگی نیز مصرف می‌شود.
7- دارو دیر اثر بوده و اکثرا در ماه اول بی‌تاثیر است. و اثر بخشی کامل آن دو تا سه ماه به طول می‌انجامد.
8- فرآورده‌های پنج انگشت را می‌توان از سن شروع قاعدگی تا بعد از دوران یائسگی مصرف کرد.
9- در صورت ایجاد حساسیت نسبت به دارو، مصرف آن را متوقف کنید. حساسیت نسبت به این دارو که بسیار محدود می‌باشد، اکثرا در هفته اول ظاهر می‌شود.

مهم‌ترین اثرات گزارش شده پنج انگشت:
ضد درد، آنتی آندروژنیک، ضد پرولاکتین، ضدعفونی کننده، ضد کاندیدا، افزایش دهنده قوای جنسی، افزایش‌دهنده شیر، دوپامینرژیک، قاعده‌آور، ضد قارچ، آرام بخش و محرک افزایش پروژسترون

مطالب مرتبط :

هل (Elettaria cardamomum)

خشخاش (Papaver Somniferum)

اسطوخودوس (Lavandula angustifolia)

كاسنی (Chicorium intybus)

جوزهندی (جوز بویا)(Myristica fragrans)

خار مریم (Silybum marianum)

پنج انگشت (Vitex agnus castus)

شاهدانه (Cannabis sativa)

گل مغربی (oenothera macrocarpa)

گل قاصد (taraxacum officinalis)

باباآدم (Arctium lappa)

بیدمشک (Salix aegyptiaca)

خاکشیر (Descurainia sophia)

جین سنگ کره ای(Korean ginseng)

آویشن (Thumus vulgaris . L)

آرتیشو (كنگر فرنگی)

یونجه (medicago sativa)

شنبلیله (Trigonella foenum – graecum)

پونه (Mentha pulegium)

حنا (Lawsonia inermis)

پرسیاوشان(Adiantum capillus – veneris )

سنا (Cassia angustifolia)

گل سرخارگل(Echinacea angustifolia)





طبقه بندی: گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی،  گیاهان دارویی، 
برچسب ها: تنبلی تخمدان، درمان تنبلی تخمدان، سندرم پلی کیستیک، درمان گیاهی، Vitex agnus castus، پنج انگشت، فلفل بری،
ارسال توسط علی محمدی
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه