تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - بسفایج (polypodium vulgar)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : سه شنبه 3 دی 1392
بررسی کلی گیاه دارویی بسفایج و آشنایی با خواص دارویی و ترکیبات شیمیایی و نحوه مصرف و.....   

                                   بسفایج

نام های فارسی: بسفایج- بسپایك

نام علمی: polypodium vulgar

نام عمومی:  polypody

نام انگلیسی:  polypody common          

نام عربی:  بسبایج(basbayej)

نام فرانسوی:  polypode vulgarize

نام آلمانی:  Engelsuss

نام خانواده:  polypodiaceae(سرخس ها)

بسفایج

گیاه شناسی:

بسفایج گیاهی علفی، همیشه سبز و دائمی است كه قسمت هوایی آن به30 سانتی متر می رسد. گیاه دارای ریزوم افقی به قطر متوسط یك سانتی متر می باشد كه از فلس های نازك خرمایی رنگ پوشیده شده است. در قسمت زیرین ریزوم ریشه های نازكی وجود دارد. برگ های بسفایج به طول تا25 سانتی متر، بیضی كشیده و نوك تیز هستند كه با بریدگی های متعدد به قطعاتی تقسیم می شوند. قطعات دو طرف برگ ها به صورت متناوب نسبت به هم روی دمبرگ اصلی قرار دارند. قطعات قسمت های بالایی برگ به تدریج كوچك تر می شوند. هاگینه های برگ بر روی قطعات دو طرف برگ و به موازات رگبرگ اصلی هر قطعه قرار می گیرند. قسمت دارویی گیاه ریزوم ها هستند كه آنها را از زیر خاك بیرون آورده و پس از خشك كردن استفاده می كنند. ریزوم های خشك شده به صورت قطعاتی با رنگ قرمز متمایل به قهوه ای كه بر روی آنها برجستگی، گره ها و خارهای كوچكی وجود دارد، مربوط به بقایای برگ وریشه ها می باشند. طعم ریزوم ها در گیاه تازه ملایم و شیرین است وبه تدریج گس و نا مطبوع می شود. بوی ریزوم خشك شده نا مطلوب است. بسفایج به حالت خودرو بیشتر در مناطق جنگلی و مرطوب می روید. مناطق رویش آن در جهان،شامل آفریقا،اروپا، كانادا، آمریكا،تركیه، شرق آسیا و ایران می باشد. این گیاه در اكثر مناطق شمالی ایران منتشر است.

تاریخچه:

بسفایج به عنوان یك گیاه دارویی از زمان باستان در میان ملل مختلف مورد استفاده بوده است. دیوسكورید در قرن اول میلادی بسفایج را برای درمان ترك دست ها، زخم بین انگشتان و به عنوان خلط آور توصیه كرده است. در طب قدیم از بسفایج جهت درمان مشكلات تنفسی و به خصوص بهبود سرفه و همچنین در سرما خوردگی استفاده می كردند و در دارونامه های كشورهای مختلف حتی تا قرن بیستم ثبت شده و مصرف آن معمول بوده است.

از دیگر استفاده های بسفایج در قدیم، می توان به درمان روماتیسم، به عنوان خلط آور و همچنین مسهل اشاره نمود. هندی های مقیم آمریكای شمالی ریزوم های بسفایج را برای كاهش سرفه های دردناك و گلو درد مصرف می كرده اند. حتی از ریزوم ها برای طعم دادن به غذاها نیز استفاده می شد. هندی ها بسفایج را به صورت چای برای تسكین درد معده،زخم گلو، سینه پهلو، كهیر و مرهم آن را برای رفع التهاب و ورم ها مورد استفاده قرار می دادند.

تركیبات مهم:

تركیبات بسیار زیادی در ریزوم بسفایج شناسایی و گزارش شده است كه به قرار زیر می باشد:

مشتقات فوروگلوسین، اسانس، روغن ثابت به میزان 8 درصد، تانن ها، پولی پودین A وB ، قندها به میزان 5درصد، گلی سریزین، مانیتول، پروتئین، نشاسته، كربوهیدرات ها و گلی سریزیك اسید.

در اسانس حاصل از ریزوم، اسید های چرب بوتیریك، هگزوئیك، سوكسی نیك و لوریك گزارش شده است. همچنین سالیسیلات متیل كه دارای اثر ضد درد موضعی می باشد، در ریزوم وجود دارد.

استرهای مختلفی از جمله آلفا متیل بوتیریك استر كه دارای خاصیت قوی مسهلی هستند، در ریزوم شناسایی شده است. رزین های مختلفی، از جمله رزین حاوی الكل بنزیلیك و استر مربوطه كه دارای خاصیت قوی ضد كرم می باشند، در ریزوم گزارش شده است.

مزه شیرین ریزوم به خاطر ساپونین اوسلادین آن می باشد. همچنین ساپونین های دیگری، از جمله پولی پودو ساپونین از ریزوم جدا شده اند. تركیب پولی پوزید A،600 بار شیرین تر از قند سوكروز با غلظت 6 درصد و تركیب اوسلادین 500 بار شیرین تر از سوكروز خالص می باشد.

املاح موجود در ریزوم بسفایج شامل پتاسیم، سدیم، كلسیم، منیزیم، به مقدار نسبتاً قابل توجه، و منگنز، آلومینیوم، آهن، باریوم و استرنسیوم به مقدار كمتر و طلا، نقره، نیكل و كبالت به مقدار جزئی است.

اسید های گیاهی مختلف، از جمله سیتریك، مالیك، كلروژنیك، كافئیك و آسكوربیك و اسیدهای چرب پالمیتیك، اولئیك و لینولئیك از دیگر تركیبات ریزوم هستند.

دارو شناختی و اثرات مهم:

از مهم ترین اثرات بسفایج می توان به خواص ضد كرم، ضد روماتیسم، صفرا آور، خلط آور، ادرار آور، ملین، مسهل، تسكین دهنده دردهای سینه در سرما خوردگی و تقویت كنندگی آن اشاره كرد. با توجه به خاصیت صفرا آوری بسفایج، این گیاه از قدیم در اروپا برای درمان هپاتیت و یرقان مورد استفاده قرار می گرفت. همچنین از آن برای درمان سوء هاضمه و اشتها آور استفاده می شده است. ریزوم بسفایج را می توان به صورت تازه یا خشك مصرف نمود. بهترین فصل برداشت ریزوم ها از نظر مواد مؤثر، از اوایل پاییز به بعد می باشد. خاصیت برگ های بسفایج ضعیف تر از ریزوم های آن است و كمتر مورد استفاده قرار می گیرند. موارد استفاده دیگر گیاه، در آسم، برونشیت، سرفه های مزمن و تنگی نفس می باشد كه در این موارد بهتر است آن را با گیاهانی مثل انیسون و شیرین بیان مخلوط كرد تا تاثیر بیشتری داشته باشد.

طریقه و میزان مصرف:

جوشانده: 20تا25گرم له شده قطعات ریزوم را در یك لیتر آب ریخته و به مدت10تا15 دقیقه بجوشانید؛سپس آن را صاف كرده و چندین نوبت در شبانه روز مصرف كنید. این جوشانده برای مصارف داخلی، از جمله بهبود سرفه و تسكین عوارض سرما خوردگی مفید است.

چای: می توان ریزوم ها را پودر و4 تا5 گرم از آن را به صورت چای دم كرد. برای این منظور، بر روی مقدار پودر گفته شده یك لیوان آب جوش ریخته و به مدت 15 دقیقه روی بخار بگذارید تا دم بكشد؛ سپس آن را صاف كرده و مصرف كنید. از این چای می توان روزانه تا چهار بار استفاده نمود.

از چای بسفایج می توان به عنوان مسهل استفاده كرد. در این صورت میزان15تا30 گرم پودر ریزوم را به صورت چای، یكجا دم كرده و آن را یكباره مصرف كنید. بهترین زمان مصرف هنگام شب است.

بسفایج اكثراَ به صورت دم كرده، جوشانده و شربت مورد استفاده قرار می گیرد كه نحوه مصرف شربت آن معمولاَ به صورت ساعتی دو قاشق مربا خوری و چندین مرتبه در روز می باشد. شربت یا چای كل گیاه برای دفع كرم ها مفید است.

عوارض جانبی:

تا كنون گزارشی از عوارض جانبی این گیاه در حد مصرف دارویی ارائه نشده است. بعضی از گونه های دیگر آن دارای مواد كارسینوژن(سرطان زا) می باشند كه باید دقت كرد اشتباه مصرف نشوند. تعدادی از بسفایج ها حاوی آنزیم تیامیناز هستند كه می توان ویتامینB1را تجزیه كند. البته در حد مصرف دارویی و معمولی عارضه ای ایجاد نمی شود، ولی در مصارف زیاد، مقداری از این ویتامین در بدن تجزیه می شود. خوشبختانه این آنزیم با خشك كردن گیاه و در اثر حرارت از بین می رود؛ بنا براین مصرف خشك شده و یا پخته آن مشكلی ایجاد نمی كند.

ابن سینا در كتاب قانون راجع به گیاه بسفایج چنین گفته است:

بسپایك عبارت از چوبی است باریك، خاكی رنگ، گره دار و كمی به سیاهی و سرخی می زند یا مایل به سبز است. شاخه هایی دارد شبیه كرم هایی كه پاهای دراز دارند. مزه اش تا اندازه ای شیرین و گس است. بهترین نوع آن كلفتی اش به اندازه انگشت كوچك و رنگ مایل به سرخی است. نوع زرد پرمایه و شاداب و ترد كه كمی تلخی و گوارایی همراه گسی دارد و مزه اش به میخك شباهتی دارد، خوب است. طبیعت آن گرم و خشك و بی نهایت خشكاننده است. ضد نفخ و از بین برنده رطوبت است. ضماد آن در درد عصب سودمند است. شكم را روان می كند و بلغم را بیرون می راند.

در مخزن الادویه راجع به بسفایج چنین آمده است:

ریشه ای است مایل به سیاهی و باریك و شبیه به هزار پا و گره دار و از هر گرهی ریشه های باریك برآمده و بهترین آن دارای طعم قرنفل و كلفت با كمی شیرینی و گس است و چون بشكنند، رنگ درون آن سبز مغز پسته ای باشد و هر چند كهنه شود، روی سرخی و سیاهی آورد. طبیعت آن گرم و خشك است. دارای خاصیت مسهل و دافع خلط و ضد نفخ می باشد. در درمان قولنج، جذام، مشكلات مفاصل، تنقیه امعا، مشكلات سوء هاضمه، رفع سرفه و آسم مؤثر است. آشامیدن آب پخته آن با ماءالشعیر یا آب وعسل جهت رفع قولنج و نفخ و دفع خلط مفید است. ضماد آن برای رفع درد عصب و شقاق بین انگشتان نافع است.

نكات قابل توجه:

1- در گزارش های قدیمی از ماده ای به نام گلی سریزین در ریزوم بسفایج نام برده شده؛ ولی در تحقیقات اخیر این جسم شناسایی نشده است.

2- تركیبات فنل و الكل بنزیلیك به تنهایی سمی هستند، ولی در ریزوم گیاه این اجسام با رزین مخلوط است و مخلوط آنها سمی نیست و اثر ضد كرم قابل توجهی را در ریزوم ایجاد می كند.

3- در سال های اخیر گلوكوزیدهایی از ریزوم بسفایج جدا و تشخیص داده شده كه مهم ترین آنها پلی پودین و سامامبائین می باشند. این مواد باعث ترشح صفرامی شوند و خاصیت صفرا آوری گیاه تا حد زیادی به آنها مربوط است.

4- تركیبات مهم دیگری، از جمله اكدیستروئیدها، از بسفایج جدا شده كه قبلاَ از حشرات جدا شده بود. این مواد خاصیت شبه هورمونی دارند و می توانند باعث تقویت ماهیچه های نعوظی شده و به منظور تقویت قوای جنسی مورد استفاده قرار گیرند. در حال حاضر فرآورده هایی با این عنوان تهیه می شود كه حاوی گیاهانی از جمله بسفایج است.

5- در مقالات جدید از استفاده های قدیم بسفایج به اثرات زیر اشاره شده است:

جوشانده ریشه های تازه بسفایج و یا پودر آن برای مالیخولیا و دردهای روماتیسمی (تورم مفاصل)، یرقان، تصفیه خون، استسقا و همراه با گل پنیرك برای رفع سفتی طحال، درد پهلو و كولیك مورد استفاده قرار می گرفت. عرق ریزوم و برگ های بسفایج در قدیم برای رفع تب و لرز توصیه می شده است. همچنین ریزوم تازه یا خشك را مخلوط با عسل برای درمان پولیپ بینی،با قرار دادن آن در بینی به كار می بردند.  مطالب مرتبط :

هل (Elettaria cardamomum)

خشخاش (Papaver Somniferum)

اسطوخودوس (Lavandula angustifolia)

كاسنی (Chicorium intybus)

جوزهندی (جوز بویا)(Myristica fragrans)

خار مریم (Silybum marianum)

پنج انگشت (Vitex agnus castus)

شاهدانه (Cannabis sativa)

گل مغربی (oenothera macrocarpa)

گل قاصد (taraxacum officinalis)

باباآدم (Arctium lappa)

بیدمشک (Salix aegyptiaca)

خاکشیر (Descurainia sophia)

جین سنگ کره ای(Korean ginseng)

آویشن (Thumus vulgaris . L)

آرتیشو (كنگر فرنگی)

یونجه (medicago sativa)

شنبلیله (Trigonella foenum – graecum)

پونه (Mentha pulegium)

حنا (Lawsonia inermis)

پرسیاوشان(Adiantum capillus – veneris )

سنا (Cassia angustifolia)

گل سرخارگل(Echinacea angustifolia)

      




طبقه بندی: مقالات گیاهان دارویی،  طب سنتی،  گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی، 
برچسب ها: بسفایج، polypodium vulgar، بسپایك، خواص دارویی، ترکیبات شیمیایی، گیاه شناسی، موارد مصرف،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه