تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - دم اسب (Equisetum arvense)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 25 آذر 1394
بررسی کلی گیاه دارویی دم اسب و آشنایی با خواص دارویی و ترکیبات شیمیایی و نحوه مصرف و..... 

دم اسب

نام فارسی:دم اسب

نام علمی:Equisetum arvense

نام عمومی: Horsetaill

نام انگلیسی: Horsetaill

نام عربی: ذَنَبَ الْخَیْل

نام فرانسوی:Prele des champs

نام آلمانی: Schachtelhalm

نام خانواده: Equisetaceae (دم اسبیان)

گیاه شناسی:

دم اسب گیاهی است چند ساله به ارتفاع حداكثر 60 سانتی متر با ساقه های تو خالی، بندبند و شیاردار، این گیاه، بدون گل با ریزوم افقی یا زاویه دار می باشد كه برحسب منابع مختلف از 200 تا 540 میلیون سال پیش تا كنون می زیسته است. از این گیاه فسیل های زیادی از دوران مختلف بر جای مانده است.

ساقه های دم اسب به دو صورت زایا و نازا می باشند. این ساقه ها اصولأ فاقد كلروفیل بوده و تقریبأ قرمز رنگ (یا قرمز مایل به ارغوانی) می باشند. ساقه های نازا در اردیبهشت و خرداد ماه ظاهر می شوند و به رنگ سبز و بدون انشعاب هستند.

در ساقه های نازا برگ های باریك و كوچك دور تا دور هر بند را احاطه كرده و به صورت غلاف كوچكی در می آیند و از این محل شاخه های باریك و بند بند به طور كاملأ منظم از دور ساقه به خارج می رویند. ساقه زایا بند بند بوده و اطراف هر بند را تعدادی برگ به صورت فراهم و به هم چسبیده (شبیه ساقه نازا) احاطه كرده است. در رأس ساقه نازا سنبله موله هاگ قرار گرفته است. این سنبله كه تقریبأ بیضی شكل می باشد، از قطعات فلس مانند تشكیل شده و به صورت ردیف هایی منظم به هم فشرده شده اند.

هر قطعه فلس مانند با پایه ای به محور انتهای ساقه چسبیده و در سطح تحتانی آن هاگدان ها قرار گرفته است. درون هاگدان ها دانه های كوچك هاگ قرار دارند. هاگ ها پس از رسیدن كامل از یك شكاف عمودی كه روی هاگدان ایجاد می شود، خارج می گردند. قسمت مورد استفاده دم اسب ساقه های نازای آن است كه در طول سال و هنگامی كه ساقه ها رشد كامل كرده اند، جمع آوری و خشك می شوند.

این گیاه دربیشتر نقاط جنگلی و مرطوب ایران و جهان می روید.

تاریخچه:

گیاه دم اسب بومی نیمكره شمالی و دارای قدمت چند میلیون ساله است. گرچه در قدیم چند گیاه مشابه با آن را از یك خانواده می دانستند(ازجمله گیاه افدار)،ولی امروزه این اشتباهات تصیح شده است.

در قرون وسطی از دم اسب برای بند آوردن خونریزی ها استفاده می كردند. در حدود قرن نوزدهم استفاده های درمانی از این گیاه به حداقل رسید؛ ولی بهره گیری از آن مجددأ رو به افزایش نهاد و در حال حاضر از گیاهان دارویی مهم و پر مصرف به شمار می آید.

تركیبات مهم:

یكی از مهم ترین تركیبات دم اسب، اسید سیلیسیك و سیلیكات ها است. میزان این مواد در گیاه تازه به طور متوسط 10 درصد و در گیاه خشك بین حدود 5 تا 8 درصد می باشد. همین مواد در خاكستر گیاه تا حدود 70 درصد وزنی را تشكیل می دهند. همچنین اسیدهای اگزالیك، مالیك و آكونی تیك در آن گزارش شده است. از دیگر مواد، تركیبات فنلی، آلكالوئیدی، از جمله آكی سیتین و تركیب گوگرد داری به نام دی متیل سولفون می باشد. پتاسیم، سلنیوم و كلسیم نیز از املاح معدنی مهم این گیاه است.

دارو شناختی و اثرات مهم:

دم اسب ادرارآور، بند آورنده خونریزی ها، استحكام دهنده مفاصل، تاندوم و استخوان ها، برطرف كننده مشكلات كلیه و مثانه، آب آوردن انساج، كاهش تورم پروستات و به صورت موضعی درمان كننده سرما زدگی و زخم هاست.

سیلیس دارای خاریك موضعی است و احتمالأ روی متابملیسم پوست، مفاصل، تاندون ها و استخوان ها عمل می كند؛ به همین دلیل در شكستگی ها، بیماری های روماتیسمی، اختلالات موضعی عروق محیطی، سرمازدگی و تورم بعد از ترومبوز مفید می باشد. برای این منظور می توان از حمام سیلیس(با اضافه كردن این عصاره به آب حمام) استفاده كرد و یا از كمپرس عصاره دم اسب به صورت موضعی استفاده نمود. این عمل برای تسكین دردهای آرتروز و ورم مفاصل مفید است.

پژوهش ها نشان می دهد سیلیس كلوئیدی موجود در عصاره دم اسب تأثیر قابل توجهی در افزایش خاصیت ارتجاعی و كشش پوست و مو دارد و موجب التهاب و خارش پوست سر می شود. همچنین به نظر می رسد املاح فراوان و ویتامین های دیگر عصاره دم اسب مواد ضروری فولیكول ها را تأمین و موجب تقویت مو گردد.

جوشانده آن به صورت غرغره برای رفع درد گلو، به صورت كمپرس جهت بهبود ضرب دیدگی، زخم یا خارش و به صورت استنشاقی(بالا كشیدن از طریق بینی) باعث بند آمدن خونریزی بینی می شود.

طریقه و میزان مصرف:

جوشانده: 30 تا 50 گرم آن را در 500 میلی لیتر آب ریخته و حدود نیم ساعت بجوشانید؛ سپس آن را صاف كرده و روزانه در سه نوبت میل كنید.

پودر: قبل از غذا هر بار (تا چهار بار در شبانه روز) نیم تا 1 گرم از آن را می توان برای بند آوردن خونریزی ها و تأمین مواد معدنی بدن استفاده كنید.

لوسیون یا كمپرس: 1 كیلوگرم گیاه را در یك لیتر آب ریخته به مدت 20 تا 30 دقیقه جوشانده، سپس صاف كنید و به صورت لوسیون یا با پارچه های پنبه ای به صورت كمپرس استفاده نمایید.

تنتور: روزانه 2 تا 4 میلی لیتر به صورت خوراكی میل شود.

كپسول: تا روزی 3 عدد استفاده گردد.

عوارض جانبی:

مصرف مقدار زیاد آن ممكن است ایجاد ناراحتی های معده و دستگاه هاضمه و اسهال كند. آلكالوئید اكی سیتین آن می تواند باعث تخریب ویتامین B1 (تیامین) شود كه در این صورت باید به مقدار لازم ویتامین B1 مصرف كرد.

موارد عدم مصرف:

به صورت خوراكی بهتر است در كودكان و زنان حامله مصرف نشود.

احتیاط:

با توجه به اینكه دم اسب حاوی مقدار نسبتأ زیادی سلنیوم می باشد، باید در مصرف آن احتیاط و حد خوراكی و دارویی آن را رعایت نمود.

ابن سینا در كتاب قانون راجع به دم اسب چنین گفته است:

ذنب الخیل یا دم اسب، طبیعت سرد وخشك دارد. گیاه و به ویژه افشره اش گیرنده و بسیار خشكاننده و در بند آمدن نزیف(خون دماغ) بسیار فعال است. در شفا دادن زخم و و قرحه شگفت آور است و اگر در زخم عصبی هم باشد، آن را نیز شفا دهد. ضماد و یا مالیدنی اش گسستگی و سطح های ماهیچه را دوا كند و در علاج باد كردگی روده مفید است. در علاج ورم معده، كبد و استسقا (آب آوردن انساج)مفید می باشد.

در كتاب مخزن الادویه راجع به دم اسب چنین آمده است:

(در این كتاب توضیحاتی راجع به گیاه زایا و نازا داده شده كه از نظر گیاه شناسی با تحقیقات امروزی مطابقت دارد.)

طبیعت گیاه سرد و خشك است. قابض و بندآورنده خون دماغ می باشد و جهت سرفه مزمن و امراض سینه، استسقا و ورم حار جگر و اقسام اسهالات حاره، هنگامیكه تب نباشد، زخم امعا و جراحت (زخم)مثانه و نوشیدن آن جهت فتق و نوشیدن و ضماد آن جهت بهبود زخم های بزرگ و آسیب دیدن عصب ها و ورم مقعد و ورم های اعضا مفید است.

مهم ترین اثرات گزارش شده:

ضد باكتری، ضد ادم، ضد التهاب، ضد اسپاسم، قابض، ضد نفخ، ادرار آور، معرق، قاعده آور، بند آورنده خونریزی، محرك سیستم ایمنی بدن و بهبود دهنده زخم.

نكات قابل توجه:

1-       دم اسب خام و یا تازه آن خوراكی نیست؛ ولی ساقه های جوان و زایای مربوط به فصل بهار را می توان به صورت پخته جایگزین مارچوبه كرد.

2-       دم اسب سالیان دراز برای درمان دردهای مفصلی مورد استفاده بوده است و در حال حاضر نیز از این تجربه استفاده می كنند.

3-       چون این گیاه حاوی مقدار زیادی سیلیس می باشد، به نام Silica نیز مشهور است.

4-       از گیاه دم اسب برای تهیه رنگ آبی (كمرنگ)، پولیش آلیاژ قلع و سرب، پولیش چوب، غذای مایع گیاهان و به عنوان ضد انگل (قارچ كش) گیاهان استفاده می شود.

5-       در ژاپن این گیاه را به صورت سبزی خوراكی در فصل بهار مصرف می كنند.

6-       گونه های دیگر دم اسب سمی است؛ به همین دلیل اصولأ از گونه Arvense به عنوان خوراكی و دارویی استفادهمی شود.

7-       از دم اسب محصولاتی برای استحكام ناخن ها (به صورت موضعی) تهییه می گردد.

8-       اثرات ارائه شده در كتاب قانون ابن سینا و مخزن الادویه درباره دم اسب، با خواص تأیید شده در بسیاری از موارد مشابهت دارد.

 مطالب مرتبط :

بنفشه معطر ( viola odorata )

هل (Elettaria cardamomum)

خشخاش (Papaver Somniferum)

اسطوخودوس (Lavandula angustifolia)

كاسنی (Chicorium intybus)

جوزهندی (جوز بویا)(Myristica fragrans)

خار مریم (Silybum marianum)

پنج انگشت (Vitex agnus castus)

شاهدانه (Cannabis sativa)

گل مغربی (oenothera macrocarpa)

گل قاصد (taraxacum officinalis)

باباآدم (Arctium lappa)

بیدمشک (Salix aegyptiaca)

خاکشیر (Descurainia sophia)

جین سنگ کره ای(Korean ginseng)

آویشن (Thumus vulgaris . L)

آرتیشو (كنگر فرنگی)

یونجه (medicago sativa)

شنبلیله (Trigonella foenum – graecum)

پونه (Mentha pulegium)

حنا (Lawsonia inermis)

پرسیاوشان(Adiantum capillus – veneris )

سنا (Cassia angustifolia)

گل سرخارگل(Echinacea angustifolia)

بسفایج (polypodium vulgar)




طبقه بندی: مقالات گیاهان دارویی،  طب سنتی،  گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی،  گیاهان دارویی، 
برچسب ها: دم اسب، Equisetum arvense، ترکیبات شیمیایی، خواص درمانی، مضرات، کاربرد، نحوه مصرف،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه