تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - هندوانه ابوجهل (Citrus colocynthis)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : جمعه 4 دی 1394
بررسی کلی گیاه دارویی هندوانه ابوجهل و آشنایی با خواص دارویی و ترکیبات شیمیایی و نحوه مصرف و..... 

هندوانه ابوجهل

نام فارسی: هندوانه ابوجهل، حنظل

نام علمی: Citrus colocynthis

نام عمومی: Colocynth

نام انگلیسی: Bitter apple

نام عربی: حنظل(Hanzal)

نام فرانسوی: Coloquinte

نام آلمانی: Coloquinte

نام های مترادف: colocynthis vulgaris،        Cucumis colocynthis  

نام خانواده: Cucuritaceae(كدو)

گیاه شناسی:

هندوانه ابوجهل گیاهی است علفی، چند ساله با ساقه ای خوابیده بر روی زمین و گاهی بالا رونده.

ساقه ها پوشیده از تار هستند و از كنار برگ ها پیچك هایی خارج می شوند كه موجب اتصال ساقه بر روی تكیه گاه شده و بالا می روند. برگ ها به صورت متناوب بر روی ساقه قرار گرفته و دارای لب های متعددی هستند كه به نوبه خود بریدگی دارند. روی برگ ها پوشیده از تار است؛ به طوری كه سطح زیرین آنها سبز مایل به سفید به نظر می رسد. گل ها به صورت نر و ماده و منفرد و مجزا(یكپایه) روی ساقه می رویند و از نظر ظاهری شبیه هم هستند. رنگ گل ها زرد یا متمایل به نارنجی است.

میوه كه قسمت مورد استفاده گیاه است، به شكل كروی و به اندازه یك پرتقال معمولی به رنگ زرد یا زرد متمایل به سبز و یا سبز رنگ شبیه هندوانه های گرد است. داخل میوه سفید رنگ، اسفنجی و بسیار تلخ و حاوی دانه های متعدد بیضی شكل می باشد كه پس از رسیدن قهوه ای رنگ می شوند.

هندوانه ابوجهل بومی نواحی مدیترانه و آسیا، به خصوص تركیه و مهم ترین محل آن در تركیه و بندر ازمیر است. محل رویش این گیاه در ایران لرستان،‌خوزستان، فارس،‌كرمان،‌بلوچستان،‌هرمزگان،‌خراسان و مناطق دیگری از ایران می باشد.

تاریخچه:

دانه های كوچك كاملأ مشخص گیاه توسط باستان شناسان در چندین محل،‌ از جمله شمال آفریقا و خاور نزدیك، به خصوص مربوط به دوران پارینه سنگی(2850 تا 3650 سال قبل از میلاد)، در مصر(2300 تا 3500 سال قبل از میلاد)،لیبی(3800سال قبل از میلاد) و در غار نهال حمار فلسطین (قبل از دوران سفالگری) كشف شده است.

زوهاری و همكارش حدس می زنند كه این كشف ها نشان دهنده استفاده انسان غیر متمدن از دانه های هندوانه ایوجهل است.

صحرانشینان بدوی از آرد دانه های هندوانه ابوجهل نوعی نان تهیه می كردند. بعضی مطالب گیج كننده در مورد هندوانه ابوجهل نوعی نان تهیه می كردند. بعضی مطالب گیج كننده در مورد هندوانه ابوجهل و هندوانه واقعی وجود دارد؛ چرا كه آنها از دانه های این نوع هندوانه هم استفاده مشابهی می نمودند. در غرب آفریقا اصطلاح اگوزی به دانه هندوانه ابوجهل یا هندوانه معمولی و گاهی دانه های دیگر خانواده كدو اطلاق می شود. مردمان این منطقه این دانه ها را به عنوان یك ماده غذایی و یا در سوپ استفاده می كنند.

تركیبات مهم:

دانه: دانه ها خوراكی بوده و دارای طعم آجیل می باشند. مهم ترین تركیب آنها روغن و مواد پروتئینی است. از كل دانه و یا روغن استخراج شده از آن استفاده خوراكی می شود. دانه ها حاوی 17 تا 19درصد (وزن به وزن) روغن شامل 67 تا 73 درصد اسید لینولیئیك، 5 تا 8 درصد اسید استئاریك و 9 تا 12 درصد اسید پالمیتیك هستند. از هر هكتار هندوانه ابوجهل می توان 400 لیتر روغن به دست آورد.

میوه: مهم ترین تركیب میوه، گلوكزیدی است كه در سال 1818 استخراج و شناسایی شد و كولوسینتین نام گرفت. این ماده بسیار تلخ و در آب و الكل محلول است و اثرات میوه نیز مربوط به آن می باشد. این ماده به مقدار بسیار كم ممكن است در دانه ها وجود داشته باشد.

داروشناختی و اثرات مهم:

میوه به علت داشتن گلوكزید كولوسینتین خاصیت مسهلی بسیار شدید دارد.همچنین دارای اثر مدر و محرك قوی كبد است.

در طب عوام و از قدیم، هندوانه ابوجهل به عنوان ضدادم (آب آوردن انساج)، راه انداختن قاعدگی (آمنوره) و رفع احتقان مغزی (پرخون شدن رگ های مغز) استفاده می شده است.

این میوه دارای اثر قاعده آور قوی بوده و می تواند باعث سقط جنین با هندوانه ابوجهل از زمان باستان صورت می گرفته است.این موضوع در اسناد پزشكی پاپیروس های مصر مربوط به 1550 سال قبل از میلاد به ثبت رسیده است.

پودر هندوانه ابوجهل گاهی مخلوط با آلوئه (صبر زرد) برای تهیه پلاسترهای (مشمع طبی) موضعی و درمان انگل های موضعی به كار می رفته است. میوه این گیاه دارای اثر ضد كرم بوده و آن را به صورت خوراكی و یا تنقیه برای دفع كرم ها استفاده می كردند. از همین تنقیه برای مشكلات روده بزرگ(راست روده) استفاده می شده است.

قرص هایی (ترشه و لوزنجه) كه به آن ترشه حنظل می گفتند، از میوه تهیه می گردیده است. برای این كار میوه ها را به قطعات ریز در آورده و خشك می كردند. سپس آنها را به صورت پودر در آورده و با روغن بادام شیرین نم می زدند. بعد به آن ماستیك (مصطكی)اضافه كرده و به شكل قرص در می آوردند. همچنین از هندوانه ابوجهل برای قی  و استفراغ كردن در زمان مسمومیت ها و جلوگیری از خطرات مرگ استفاده می كردند.

یكی دیگر از كاربردهای هندوانه ابوجهل جلوگیری از حاملگی بوده است.

برای این كار میوه آن را با میوه نارس آكاسیا و خرما سائیدند و با عسل آغشته می كردند؛‌ سپس این مخلوط را روی پارچه (تهیه شده از الیاف گیاهی) به حالت نم زده می گذاشتند و در واژن قرار می دادند. این مطلب از پاپیروس های مصر در 1550 سال قبل از میلاد ترجمه شده است.

طریقه و میزان مصرف:

عصاره مایع: عصاره مایع میوه 2 تا 5 قطره به صورت خوراكی.

پودر عصاره خشك: 60 تا 120 میلی گرم، معادل 06/0 تا 12/0 گرم به صورت خوراكی.

پودر خشك شده میوه: 5/0 تا 1 گرم به شكل خوراكی.

سمیت و عوارض جانبی:

این میوه در صورت مصرف بیش از اندازه دارویی، باعث اسهال شدید و یا اسهال همراه با خون می گردد. همچنین باعث تحریك و التهاب شدید روده ها خواهد شد.

هندوانه ابوجهل به نام سوپر پورگاتیو(قوی ترین مسهل) مشهور است و می تواند باعث دردهای شكمی و سقط جنین گردد.

هندوانه ابوجهل در مطالعات جدید:

در پژوهش های سال های اخیر، گلوكزیدهایی از این گیاه استخراج و شناسایی شده كه كوكور بیتاسینE یا آلفاالاترین از آن جمله است. این اجسام كه خاصیت ضد سرطانی نسبتأ قوی دارند، در گیاهان دیگر خانواده كدو قبلأ گزارش شده بوند و از مواد زرینی محلول در اتروكلروفرم قسمت گوشتی میوه هستند.

ابن سینا در كتاب قانون راجع به هندوانه ابوجهل چنین گفته است:

حنظل كه به نام شرنگ یا هندوانه ابوجهل معروف است، بر دو نوع می باشد: نر وماده، شرنگ نر الیافی است و شرنگ ماده سست و سفید رنگ و نرم است. هنگامی باید شرنگ را به منظور دارویی از بوته چید كه رنگ سبزش به زردی می زند؛ چون اگر تمام سبز باشد یا به كلی زرد شود، از تأثیرش می كاهد و كاری از آن بر نمی آید. كویند اگر بوته ای تنها یك شرنگ ثمر داشته باشد، نباید آن را به كار گرفت؛ زیرا در این صورت سم قاتل است.

دفع گزند شرنگ با كتیرا و صمغ عربی است. دارای طبع گرم و خشك است. مغز را می پالاید. ریشه آن را با سركه پزند و مضمضه كنند، درد دندان را فرو نشاند. شرنگ ممكن است بچه را در رحم بكشد. شرنگی كه هنوز به رنگ سبز است و چیده شود، مقدار زیاد آن مسهل و قی آور است؛‌بیمار را آزار دهد. و شاید كشنده باشد. ریشه هندوانه ابوجهل پادزهر مار و در خنثی كردن سم كژدم بهترین پادزهر است. صفرا را روان سازد و برای علاج قولنج دارویی بسیار سودمند است و شاید خون را هم بیرون آورد.

در مخزن الادویه راجع به هندوانه ابوجهل چنین نوشته شده است:

حنظل كه به شیرازی كوشت، به كرمانی خرزهره و به لغتی دیگر خربزه روباه و به لغتی هندوانه ابوجهل نامند، میوه گیاهی است به قدر هندوانه كوچك و نارنج متوسط و در نهایت تلخی كه نر و ماده می باشد و آنچه در بوته منحصر به یكی باشد، از سموم قتاله است. طبیعت آن گرم و خشك است. مسهل است و آشامیدن آن برای درد دندان و تقویت لثه مفید می باشد. آشامیدن آن به تنهایی و یا با ادویه های مناسب جهت امراض معده، كبد، كلیه، مثانه، رحم و مفاصل نافع است. پخته ریشه آن جهت رفع آب آوردن انساج و رفع سمیت گزیدن عقرب و مار استفاده شود.

مهم ترین اثرات گزارش شده:

سقط كننده، ضدكرم، ضدباكتری، ضدچسبندگی پلاكت ها، آنتی كولی نرژیك، آنتی هیستامین، ضد تب، ضدنفخ، ادرار آور، قی آور، قاعده آور، خلط آور، محافظ كبد، علف كش، كاهش دهنده قند خون، حشره كش، ملتهب كننده مخاطی، كشنده نماتودها، سمی، شل كننده رحم، كشنده عنكبوت، دور كننده حشرات و منقبض كننده رحم.

نكات قابل توجه:

·      1-    با توجه به اینكه هندوانه ابوجهل دارای خاصیت بسیار قوی مسهلی است و در صورت استفاده حتی مقدار كمی بیشتر از حد دارویی می تواند عوارض جانبی جدی به همراه داشته باشد، در حد امكان باید از مصرف آن خودداری كرد. به همین دلیل مصرف فرآورده های حنظل امروزه معمول نیست.

·         2- هندوانه ابوجهل برای حیوانات نیز دارای اثر مسهلی قوی بوده و آثار آن نیز مانند انسان است.

·         3 -ددانه، ریشه و برگ هندوانه ابوجهل سمیت بسیار كمتری نسبت به میوه آن دارد.

·        4 -  تعداد دانه های موجود در میوه 200 تا 300 عدد می باشد كه حدود 70 درصد وزن خشك میوه را تشكیل می دهند.

·         5- هندوانه ابوجهل ممكن است در بعضی مناطق به صورت گیاهی یكساله باشد.

·       6 -   میوه ها سبك، درون آنها سفید یا سفید مایل به زرد كمرنگ، بدون بو، با مزه ای بسیار تلخ است.

·         7 - نمونه های بازاری هندوانه ابوجهل به صورت میوه كامل خشك شده، میوه های شكسته یا بدون دانه می باشد.

·         8 -اثرات كاهش قند خون هندوانه ابوجهل در موش و انسان گزارش شده است.

·         9 - اثرات آنتی اكسیدانی و خنثی كننده رادیكال های آزاد میوه هندوانه ابوجهل در تحقیقاتی گزارش شده است.

·        10 -  اثر كاهش چربی خون گیاه در تحقیقات بر روی خرگوش گزارش شده است.

      مطالب مرتبط : 

             هل (Elettaria cardamomum)

                  دانه انگور (GRAPE SEED)

      

               گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی




طبقه بندی: گیاه شناسی و خواص گیاهان دارویی،  گیاهان دارویی،  طب سنتی،  مقالات گیاهان دارویی، 
برچسب ها: هندوانه ابوجهل، Citrus colocynthis، حنظل، ترکیبات شیمیایی، خواص دارویی، سقط كننده، دور كننده حشرات،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه