تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - علف های هرز(بخش دوم)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 23 دی 1388
خصوصیات علف های هرز و اکولوژی آنها....

طبقه بندی علف های هرز :‌

1- طبقه بندی بر حسب طول دوره زندگی :

دوره زندگی یک گیاه با جوانه زدن شروع می شود و با تولید مثل پایان می پذیرد بر این اساس می توان گیاهان را به سه گروه کلی یکساله ، دو ساله و چند ساله تقسیم کرد .

الف ) علف های هرز یکساله : علف های هرزی که در مدت یکسال و یا کمتر از آن رشد خود را تکمیل کرده ،‌تولید مثل نموده و می میرند . حضور این علف ها در مزارع بسیار بارز و مشکل عمده ی غالب مزارع کشت شده می باشند ، زیرا تعداد آن ها بسیار زیاد بوده و توانایی تولید مثل در بین گیاهان زراعی یکساله را دارند.

این علف های هرز تنها بوسیله بذر تکثیر می شوند و دانه های بسیار زیادی تولید می کنند . علف های هرز یکساله به دو دسته تابستانه و زمستانه تقسیم می شوند . اکثر یکساله های تابستانه در اوایل بهار جوانه زده ‌بطور فعال در طول بهار رشد کرده و تولید دانه نموده و در اواخر تابستان یا اوایل پاییز  می میرند . دانه های آن ها تا بهار سال بعد به حالت خفته در خاک باقی می ماند . اکثر علف های هرز یکساله تابستانه می باشند مانند تاج خروس ، سلمک ،‌خرفه ،‌توق ،‌علف شور ، سوروف ، علف هفت بند ، شلغم وحشی ، خارخسک ،‌ ارزن وحشی و ...  . یکساله های زمستانه ممکن است قبل از زمستان جوانه بزنند ولی روند رشد آنها بسیار کند است تا آنکه در اواخر زمستان یا اوایل بهار با افزایش دما سرعت رشد آن ها تشدید می گردد . این گیاهان قسمت اعظم رشد خود را در بهار انجام داده و در اوایل تابستان پس از تولید دانه های جدید از بین می روند . دانه های آنها بقیه تابستان را به حالت خفته در خاک گذرانده و در زمستان سال بعد جوانه می زنند . گیاهانی مانند قدومه کوهی ، جو میش ، خاکشیر تلخ ،‌کیسه کشیش ، گندمک و گاو چاق کن از این زمره اند.

ب) علف های هرز دو ساله :‌ این علف ها چرخه زندگی خود را در دو سال کامل می کنند . یعنی در سال اول فقط دارای رشد رویشی می باشند که بر گ ها به صورت رزت ظاهر شده و در سال دوم پس از سپری کردن سرمای زمستانه رشد زایشی را آغاز کرده و دارای یک ساقه گلدار شده و دانه تولید می نمایند . بعد از تولید دانه گیاه می میرد . این گیاهان در هنگام بلوغ گیاهان نسبتا بزرگی بوده و دارای ریشه های ضخیم و گوشتی می باشند . اصولا گروه بزرگی از گیاهان نمی باشند و عموما مشکلاتی را در چراگاه ها و کشتزارها بوجود می آورند مانند شنگ ، گل ماور ، گشنز وحشی ، خانواده چتریان و اسفنجیان .

ج) علف های هرز چند ساله : گیاهانی که بیش از دو یا سه سال زندگی می کنند و با آنکه هر سال یک دوره حیاتی را طی می کنند پس از تولید مثل از بین نرفته و سال های متمادی به زندگی ادامه می دهند . این گیاهان هم با بذر تکثیر می شوند و هم با اندام هایی مثل ریزوم ،‌استولن ، غده و پیاز . هر سال بخش فوقانی یا اندام های هوایی این دسته از گیاهان از بین رفته و در بهار سال بعد رشد جدید آن از بخش زیر زمینی گیاه شروع می شود و چون ریشه های قوی دارند، ریشه کن کردن آنها اغلب مشکل است . نمونه های از این گونه علف های هرز از این قرارند : شیرین بیان ، پیچک ،‌ ترشک ، گل قاصد ،‌قیاق ،‌فرفیون ،‌ مرغ ، یونجه باغی ، بارهنگ و ... .

علف های هرز چند ساله خود به دسته های کوچکتری مثل ‌علف های هرز چند ساله ساده ،‌خزنده ، پیاز دار ، غده دار و ... تقسیم میشوند . علف های هرز چند ساله ساده غالبا توسط بذر تکثیر می شوند . مثل گل قاصد ، بارهنگ ، ترشک و کاسنی .

علف های هرز چند ساله خزنده علاوه بر بذر با اندام های رویشی مثل ساقه رونده و ریزوم نیز تکثیر  می یابند. مرغ با داشتن استولن و ریزوم از گروه پایای گیاهان می باشد .

گیاهان هرز غده دار بوسیله غده و در واقع ریزوم های تغییر شکل یافته با محیط سازش یافته و تکثیر

می شوند مانند اویار سلام .

گیاهان هرز پیاز دار بوسیله پیاز یا برگ تغییر شکل یافته زیاد می شوند مانند سیر وحشی . این گیاهان با همین اندام ها زمستان گذرانی می کنند .

کنترل گیاهان هرز دائمی نسبت به علف های هرز یکساله و دو ساله احتیاج به هزینه زیادتری دارد .

 باید توجه داشت که نزدیک به  46 % گیاهان هرز  یکساله ،‌9%‌ دو ساله و 45% چند ساله هستند . تعداد بذر تولید شده در علف های هرز چند ساله کمتر و در دو ساله ها از همه بیشتر است .

2- طبقه بندی بر حسب نوع زندگی :

منظور از نوع زندگی هر فرد نحوه بدست آوردن غذا و ادامه زندگی آن است ؛ بر این اساس علف های هرز به سه دسته زیر تقسیم می شوند :

الف ) علف های هرز کامل :‌ شامل علف هایی هستند که به تنهایی غذای مورد نیاز خود را از زمین و هوا بدست می آورند .

ب) علف های هرز نیمه طفیلی ( همی پارازیت "Hemi parasite" )‌: گیاهانی هستند که هم با اندام های خود مقداری از مواد غذایی را از زمین و هوا بدست می آورند و هم مانند یک گیاه طفیلی از غذای گیاه میزبان استفاده می کنند . مثل گیاهان خانواده لورانتاسه که معروف ترین آنها در کشور ما « دارواش » است که روی درختان بزرگ زندگی می کند .

ج) علف های هرز طفیلی " Parasite " :‌ این گیاهان زندگی انگلی دارند و نمی توانند غذای خود را بسازند و برای بقا ناگزیرند از میزبان استفاده کنند . گیاهان سس و گل جالیز از این گونه اند . سس انگل ساقه و گل جالیز انگل ریشه اند .

3- طبقه بندی بر حسب مورفولوژی :

این طبقه بندی به دو دسته تقسیم میشود :

الف )‌ دو لپه ای ها یا پهن برگ ها :‌ جوانه ی این گونه علف های هرز دو لپه یا دو برگ بذری تولید می کنند . برگ این گیاهان دارای رگبرگ های منشعب است و تعداد گلبرگ ها 4 و 5 و یا مضربی از آنهاست . از نمونه این گونه علف های هرز می توان به بارهنگ کاردی ،‌خرفه ، ترشک ، تاتوره ، تاج خروس ، کیسه کشیش ،‌آلاله ، سلمک و شلغم وحشی اشاره کرد .

ب) تک لپه ای ها یا باریک برگ ها :  این گونه علف های هرز در هنگام جوانه زدن یک لپه تولید می کنند و برگ هایی با رگبرگ های موازی دارند . تعداد قطعات گل در آنها سه یا مضربی از سه است مثل یولاف وحشی ،‌ مرغ و اویار سلام .

4- طبقه بندی از لحاظ فیزیولوژی :

در گیاهان مختلف سبزینه دار که فتوسنتز انجام می شود و در نتیجه مواد غذایی ساخته می شود اولین محصول پایدار بدست آمده در آنها متفاوت است . بدین معنی که اولین محصول پایدار در دسته ای از گیاهان یک اسید سه کربنی به نام «3- فسفو گلیسیریک اسید» و دسته ای دیگر یک اسید چهار کربنی به نام« دی کربوکسیلیک اسید » ( دارای دو عامل کربوکسیل COOH- ، ‌مثل اسید اگزالواستیک ،‌اسید مالیک ، اسید آسپارتیک ) می باشد . گیاهانی که اولین محصول پایدار حاصل از فتوسنتز آن ها یک اسید سه کربنه است گیاهان C3 و آندسته که اولین محصول پایدار آن ها چهار کربنی است گیاهان C4 نامیده می شوند . گیاهان C4  در مقایسه با گیاهان C3 از بازدهی فتوسنتزی بیشتری برخوردارند . بر همین پایه علف های هرز C4 نسبت به علف های هرز C3 قدرت رقابت زیادتری دارند . در تعدادی از گیاهان گوشتی فرآیند فتوسنتزی دیگری مشاهده شده که در شرایط رطوبت کم روزنه ها در شب باز شده و Co2 جذب می کنند و در روز بسته می شوند لذا شدت تعرق گیاه خیلی کم می شود . به این نوع مکانیسم ، متابولیسم کراسولایی (CAM) "Crassulation asid metabolism" می گویند مانند آگاو ،‌آناناس ،‌کاکتوس . کلیه ی گیاهان (CAM) جزء‌گیاهان گوشتی غیر نمکدوست هستند و عموما با محیط های خشک  سازگارند . برخی از گیاهان C3 عبارتند از گندم ،‌جو ،‌سلمه ،‌ترشک ، توق ، تاتوره ،‌یولاف ،‌بارهنگ و پنیرک .

از گیاهان C4 مانند ذرت ، نیشکر ، اویار سلام ،‌ قیاق ،‌سوروف ، پنجه مرغی ،‌تاج خروس ،‌خرفه ،‌سورگوم ،‌علف شور ،‌خار خسک .

5- طبقه بندی بر حسب زیستگاه :

بر این اساس علف های هرز را به دو دسته خاکزی و آبزی تقسیم می کنند . این دو دسته از گیاهان همانطور که از نامشان پیداست به ترتیب در خاک و در داخل آب ،‌ روی آب (‌مانند عدسک آبی )‌ یا حد فاصل بین آب و خشکی (‌مانند لویی )‌ زندگی می کنند . در بعضی از اراضی که نسبت به آب غیر قابل نفوذ هستند پس از بارندگی ،‌ آب ، ‌زمین را فرا می گیرد و در آن علف های هرزی که قسمت عمده ی زندگی خود را در آب می گذرانند میرویند ولی هنگامیکه آب فروکش می کند یا تبخیر می شود ،‌علف های هرز نیز از بین می روند . این قبیل علف های هرز آبزی اغلب با علف های هرز مزارع برنج شباهت دارند و عبارتند از قاشق واش ،‌ نی ، ترشک ، تیرکمان آبی و لویی .

- زیست شناسی و بوم شناسی (‌اکولوژی علف های هرز )‌ :

زیست شناسی علف های هرز از تندش (‌جوانه زدن )‌دانه ، برقراری گیاهچه بذری ،‌رشد و نمو و تولید مثل آنها صحبت می کند . در صورتی که بوم شناسی علف های هرز ،‌توسعه ی یک گونه در داخل یک جمعیت و توسعه جمعیت ها در داخل یک جامعه در ناحیه ی معینی مورد بحث قرار می دهد . عوامل متعدد محیطی اثر عمیق روی همه ی این سیستم ها و فرآیندها دارند . محیط و جامعه زنده با هم اکوسیستم نامیده می شوند . وراثت ، ریخت یک موجود زنده ، استعداد رشد ، نحوه ی تولید مثل ،‌طول عمر و ... را تعیین می نماید  . محیط اندازه ی پیشرفت این فرآیندهای حیاتی را مشخص می سازد . کسب اطلاعاتی در مورد زیست شناسی علف های هرز و بکارگیری مدیریت عوامل محیطی ، تغییر جمعیت ها و جوامع گیاهی را در جهت معینی امکان پذیر می سازد .

 - تعداد بذر علف های هرز :

بقای نسل گونه های مختلف گیاهان بستگی زیادی به تعداد بذر تولیدی و قوه نامیه آن ها دارد و مطالعات نشان می دهد که تعداد بذر گیاهان وحشی و علف های هرز خیلی بیشتر از انواع اهلی آنهاست و مثلا در یک بوته چاودار وحشی تا 250 عدد بذر شمارش کرده اند. برای نمونه در زیر تعدادی از علف های هرز و تعداد تقریبی بذر هر یک به ازای هر بوته ذکر شده است :

              نام گیاه                      تعداد بذر در ازای یک بوته                نام گیاه                     تعداد بذر در ازای یک بوته

   یولاف                                    250                              گاو پنبه                                17000   تلخه                                     300                                تاتوره                                23400

بومادران                                900                                کیسه کشیش                        38500

منداب                                  1500                               ترشک                                40000

                    اویاراسلام                               2400                               خرفه                                 52000

هفت بند                              3000                                سلمه                                 72000

 سوروف                                7000                               تاج خروس                           178000

Ø       برای ارزن وحشی تا 500000 بذر در یک بوته شمارش شده است .

- تولید بذر در شرایط نامساعد :

علف های هرز در شرایط نامساعد نیز قادرند بذر تولید کنند . در شرایط نامطلوب و با حاصلخیزی کم زمین ، دمای پایین ، کمی‌ آب و کوتاه بودن فصل رشد ،‌ علف های هرز موفق ، بذر تولید می کنند . مثلا سلمه ،‌توق ،‌دم روباهی و تاتوره می توانند در اواسط شهریور جوانه بزنند و رشد کنند و قبل از فرا رسیدن زمستان و شروع یخبندان بذر های خود را تولید کنند . بعضی از آن ها به فاصله کوتاهی پس از گرده افشانی تولید بذر می کنند . پیچک و فرفیون 10 روز بعد از گرده افشانی بذور کامل را تولید می کنند . 

- سبز شدن بذر علف های هرز :

O2

جوانه زنی شامل یکسری مراحل پی در پی می باشد که به فعال شدن رویان و ظهور آن از دانه منجر می شود و برای رخداد این فرآیند ، بذر ها احتیاج به محیطی دارند که رطوبت ، اکسیژن ،‌حرارت  و نور مناسب را فراهم سازد . جوانه زدن شامل حوادث مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی زیر می شود :

1- آماس و جذب آب          2- آبگیری بافت ها            3- جذب                4- فعالیت آنزیمی و هضم

5 - انتقال مولکول های هیدرولیز شده به محور جنین        6- افزایش تنفس و ساختن مواد

7- شروع تقسیم سلولی و بزرگ شدن آنها                      8- ظاهر شدن جنین

تکثیر و انتشار علف های هرز به ظرفیت جوانه زدن ،‌ قدرت جوانه زدن و دوره خواب بذر آن ها بستگی دارد . بذر تعدادی از علفهای هرز قوه ی نامیه ی خود را سالیان دراز در خاک حفظ می کنند . بذر علف های هرز همگی قادر نیستند به محض جدا شدن از گیاه مادر و قرار گرفتن در زمین جوانه بزنند . از میلیون ها بذری که بر زمین می ریزد فقط تعداد محدودی سبز می شوند و بقیه به همان وضع در زمین می مانند که در واقع این مدت  زندگی پنهان یا دوره خواب بذر مکمل قدرت نامیه ی آن است . در بعضی از علف های هرز که دو یا چند عدد بذر در یک میوه یا کپسول قرار دارد با مدت زندگی پنهان هر یک از بذر ها متفاوت است.  به این معنی که ممکن است یکی از آن ها بعد از یک ماه و بذر دیگر بعد از یکسال جدا شدن از بوته ، ‌جوانه بزند یا آماده ی جوانه زدن گردد ؛ بدین ترتیب بذر علف های هرز در حفظ و بقایای نسل گیاه دخالت دارند و چنین استنباط می شود که آیش گذاشتن زمین نمی تواند دافع همه ی علف های هرز باشد .

- دوره ی خواب بذر :

دانه هایی که یکی از شرایط لازم جهت جوانه زنی را در اختیار نداشته باشند در یک دوره ی استراحت (‌سکون ،‌ "Quiesence" )‌ به سر برده و به محض اینکه شرایط لازم فراهم گردد جوانه خواهند زد . اگر شرایط لازم برای جوانه زنی فراهم باشد ولی دانه در حالی که زنده است نتواند جوانه بزند در آن صورت در حال خواب (‌خفتگی ) " Dormancy" به سر می برد .

- ‌قوه ی نامیه ی بذر علف های بذر :

عبارتست از توانایی بذر علف هرز برای جوانه زدن که با درصد جوانه زدن ، ‌سرعت جوانه زدن و قدرت بوته های حاصل ارزیابی می شود . عواملی مانند سن بذر و شرایط نگهداری آن بر قوه ی نامیه ی بذر تاثیر می گذارند . بعضی از علف های هرز قوه ی نامیه ی بذرهایشان بین 2 تا 5 سال می باشد ولی اکثر آن ها بذرشان تا چند سال بعد نیز باروری خود را حفظ می کنند مثلا بذر ترشک پس از 70 سال سبز می شود . حفظ قوه ی نامیه ی بذر طی سال های متمادی همراه با تعداد فراوان آن برای علف های هرز این امکان را بوجود می آورد که در صورت استقرار در زمین رشد ونمو بعدی آن ها تضمین شود . بدین ترتیب ممکن است یک علف هرز برای چندین سال پی در پی  بطور موثر کنترل شود ولی در صورت بی دقتی در روش های کنترل دوباره بصورت یک مشکل عمده بروز نماید .

- سازش برای سهولت در پراکنده شدن :‌

میوه و بذر علف های هرز برای تسهیل در پراکنش خود سازش یافته اند و براحتی قابل انتقال هستند .  بذر تعدادی از علف های هرز خار دارند و بدینوسیله به پر ،‌خز ،‌ موی حیوانات و لباس انسان چسبیده و جابجا می شوند . تعدادی چتر و بال دارند که سبب سهولت پراکنش آنها با باد می شوند . در برخی ساختمان متورم یا چوب پنبه ای باعث می شود که روی آب شناور بمانند. بذر هایی که فاقد این خصوصیات هستند با ماشین آلات کشاورزی ،‌اتومبیل ،‌هواپیما ،‌کشتی یا محصولات کشاورزی و جنگلی آلوده براحتی منتقل می شوند.

- عوامل انتشار بذر علف های هرز :

1- باد        2-آب           3- جانوران          4- انسان         5-  بذر گیاهان زراعی       6- ادوات کشاورزی               7- نهال و نشا                 8- کود های دامی

- غیر قابل تفکیک بودن بذر :

بذر بسیاری از علف های هرز در صورتی که با بذر گیاهان زراعی مخلوط شود به سختی قابل تشخیص یا تفکیک از هم هستند . بسیاری از علف های هرز بذرهایی تولید می کنند که از نظر شکل و اندازه با بذر گیاهان زراعی تفاوت چندانی ندارند ؛ این شباهت در شکل و اندازه باعث می شود که هنگام بوجاری نتوان آن ها را از هم جدا کرد ، در نتیجه به مزرعه بر گشته و کاشته می شوند . مثل یولاف وحشی در داخل غلات ،‌ بذر سس با حبوبات دانه ریز مثل یونجه .

ادامه  دارد.....

 

 




طبقه بندی: علف های هرز و اکولوژی آنها، 
برچسب ها: علف های هرز، ‌اکولوژی علف های هرز، طبقه بندی از لحاظ فیزیولوژی، طبقه بندی بر حسب مورفولوژی، طبقه بندی علف های هرز،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه