تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - روش های بهره برداری از گیاهان دارویی و معطر جنگلی (11)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : دوشنبه 16 آذر 1388

گونه های در حال انقراض،خشک کردن گیاهان دارویی جنگلی،روش های ارزیابی تولید ماده موثره از یک واحد بهره برداری،تعیین حد مجاز بهره برداری از اندام ها مورد بهره برداری جامعه جنگلی و...

 

 

روش های بهره برداری از گیاهان دارویی و معطر جنگلی (ادامه مباحث قبلی)

خشک کردن برگ ها کار نسبتاً آسانی است اما در ساقه ها وشاخه ها باید عمل خشک کردن آنقدر ادامه یابد تا بتوان آنها را کوبید و پودر نمود وقسمت های سخت تر باید در صورت خشک شدن به آسانی شکسته شوند. در تابستان در یک محل سرپوشیده معمولاً گل ها در مدت 3 تا 8 روز و برگ ها در مدت 4 تا 10 روز خشک می شود اما در پاییز و بهار باید وقت بیشتری برای آن صرف کرد در زمستان باید گیاهان دارویی را در اتاقی گرم و در تابستان در سایه و در معرض جریان هوا گذاشت .

گیاهان دارویی باید به صورت خشک در تاریکی و در ظروف بسته شیشه ای یا آلومینیومی نگهداری شوند و از انبار کردن آن در ظروف پلاستیکی باید پرهیز شود. ریشه و ریزوم گیاهان را در دوره خواب گیاه جمع آوری می کنند یعنی هنگامی که بیشترین مواد موثر در آنها موجود است ودرباره گیاهان نادر ودر حال انقراض باید یک قسمت از ریشه ویا ریزوم را در خاک باقی گذاشت تا گیاه دوباره سبز شوند.

تعدادی از گونه های نادر در حال انقراض که از ریشه و ریزوم آنها استفاده می شود به شرح ذیل می باشد:

   شیرین بیان                                  Glycyrrhiza glabra

 تلخه بیان                 Sophora alopecurides      

شقاقل(مهره سلیمان)      Polygonatum officinal

بهترین زمان برداشت ریزوم گیاهان مذکور در پایان فصل رشد سال دوم این گونه ها ست.

ریشه و ریزوم را قبل از خشکاندن بایستی سریعاً و به مدت کوتاهی با آب جاری شست تا گرد وخاک و دیگر مواد زائد از آن پاک شود . ریشه های نازک با حرارت طبیعی خشک می شوند اما ریشه های کلفت را به صورت طولی بریده و خشک می کنند

سرشاخه گیاهان را باید با چاقو یا قیچی باغبانی چید و از چیدن یا قطع اندام های گیاه با دست باید جداً خودداری شود زیرا این اقدام سبب آسیب دیدن به گیاه می شود . برگ ها برای بهره برداری باید جوانم شاداب و عاری از علائم بیماری یا آفت باشند .

پس از بهره برداری برگ ها باید از مچاله نمودن آن جداً خداری نمود برگ گیاهان دارویی زیر از قبیل :

پتنیرک                       Malva silvestris   

توت فرنگی وحشی         Fragaria vesca         

ختمی                             Alcea    or     Althaea

در صورت تلمبار شدن روی هم به آسانی شروع به گرم شدن می کند که مقدمه فساد آنهاست برای این که از این کار جلوگیری شود لازم است برگ گیاهان به صورت لایه های نازک پهن و خشک شوند . در مورد گیاهان اسانس دار باید از قرار دادن برگ ها در برابر نور مستقیم خورشید و یا حرارت های مصنوعی بالای 35 درجه سانتیگراد جداً خود داری کرد.بهترین زمان برای جمع آوری گل ها هوای خشک و هنگام ظهر است که گل ها کاملاً باز شده باشند.

برای حمل و ذخیره نمودن نباید از وسایل پلاستیکی غیر قابل نفوذ نسبت به هوا استفاده کرد. پس از جمع آوری گیاهان دارویی تمحیدات لازم روی آنها انجام می گیرد. از مهمترین و در عین حال رایج ترین تمحیدات مذکور عملیات خشک کردن گیاهان اندام های گیاهان جمع آوری شده است.

 خشک کردن اندام های گیاهان دارویی جنگلی

خشک کردن عبارت است از: کاهش مقدار رطوبت در اندام های جمع آوری شده به طوری که بتوان بدون هیچ خطری آنها را برای مدتی نگهداری کرد. روش خشک کردن به میزان و نوع رطوبت در اندام گیاه از نظر پیوند شیمیایی بستگی دارد این رطوبت ممکن است به صورت های مختلف زیر وجود داشته باشد:

الف) رطوبت شیمیایی(آب پیوندی)

این رطوبت معروف به رطوبت ملکولی است .انرژی پیوند ملکول های آب در این نوع پیوند بسیار زیاد ومستلزم متلاشی کردن ملکول ها برای خارج کردن رطوبت است در خشک کردن اندام ها عموماً خارج کردن این رطوبت امکانپذیر نیست.

ب) رطوبت فیزیکی- شیمیایی

این رطوبت برحسب میزان انرژی پیوند های ملکولی به دو نوع رطوبت چسبیده و رطوبت پیوسته تقسیم می شود. انرژی موجود بین پیوند های آب چسبیده بسیار زیاد است وهنگام خشک کردن به سادگی نمی توان آن را از اندام مورد نظر خارج نمود در حالی که آب پیوسته به سطح خارجی سلولی انرژی پیوندی کمتری دارد وساده تر خارج می شود.

(رطوبت مجاز و استاندارد  برای نگهداری و انبار کردن اندام گیاهان دارویی  8 تا12 درصد می باشد).

ج) رطوبت مکانیکی

این نوع رطوبت توسط لوله های مویئنی گیاهان از محیط اطراف جذب گشته و در گیاه ذخیره می شود منظور از خشک کردن عمدتاً خارج کردن رطوبت پیوسته و مکانیکی از درون اندام های گیاهی است.

روش های ارزیابی تولید ماده موثره از یک واحد بهره برداری

 برای این کار بایستی میانگین تولید ماده موثر در یک گیاه مورد بهره برداری را حساب کرد وبا توجه به تعداد کل گیاهان قابل بهره برداری میزان تولید را در واحد بهره برداری ارزیابی نمود . روش های مختلفی برای تعین میانگین تولید مواد موثر در یک گیاه وجود دارد که رایج ترین آنها به شرح زیر می باشد:

1-     استفاده از نتیجه ارزیابی واحد بهره برداری در دوره های ماقبل آن .

2-    استفاده از نتایج طرح های مشابه

چنانچه در منطقه طرح مشابه ای برای بهره برداری از محصول مورد نظر تهیه شده ودر آن میزان تولید ماده موثر ارزیابی شده باشد از نتایج آن می توان استفاده کرد.

3-     ارزیابی ماده موثر به روش نمونه گیری

 تعیین حد مجاز بهره برداری از اندام ها مورد بهره برداری جامعه جنگلی

 موضوع مهم در بهره برداری از گیاهان جنگلی حفظ و بقای گیاهان مولد و مستمر بودن بهره برداری است بدین معنی که میزان بهره برداری ونحوه برداشت باید به صورتی باشد که رویشگاه گیاه مولد حفظ شود و بتوان به طور مستمر از گیاه بهره برداری نمود برای این منظور، ضروریست حد مجازی برای برداشت در نظر گرفته شود حد مجاز بهره برداری به عوامل مختلفی بستگی دارد که برخی از آنها به شرح زیر می باشد:

1-     گیاه مولد

گیاهان در برابر عمل بهره برداری واکنش های مختلف از خود نشان می دهند برخی گیاهان نسبت به بهره برداری از اندام هایشان حساسیت زیادی دارند

2-     اندام مورد بهره برداری

عکس العمل اندام گیاهان مختلف در برابر بهره برداری متفاوت است به طوری که اندام های زیر زمینی به خصوص ریشه ها بیشتر از اندام های دیگر گیاهان در برابر بهره برداری حساس می باشند به طوری که برداشت بیش از اندازه ویا غیر اصولی ریشه اغلب گیاهان موجب نابودی آنها می شود به همین دلیل بهره برداری از ریشه گیاهان جنگلی به جز در موارد خاص از نظر قانون جنگل ها و مراتع کشور ممنوع می باشد و حتماً باید در قالب طرح و رعایت اصول فنی این عمل صورت پذیرد ودر هنگام تهیه طرح حد مجاز بهره برداری را تعیین ودر زمان اجرا دقیقاً رعایت نمود.

3-     تولید سالیانه گیاه

میزان برداشت محصول از گیاهان دارویی ومعطر به تولید گیاه بستگی دارد یعنی در مناطقی که به دلایل مختلف از جمله شرایط آب و هوایی،خاک و بهبود روش های کاشت ، داشت و برداشت میزان تولید محصول بیشتر وامکان رشد ونمو سریع گیاه فراهم باشد حد مجاز بهره برداری را می توان بالا تر در نظر گرفت . و برعکس در مناطقی که رشد و نمو گیاه شرایط لازم فراهم نباشد بایبستی حد مجاز بهره برداری را کمتر در نظر گرفت وبه گیاه اجازه داد تا مواد از دست داده خود در مجدداً بدست آورد .

4-     بهره برداری مستمر

مهمترین اصل در بهره برداری از گیاهان جنگلی اصل بهره برداری مستمر یا استمرار تولید است بدین معنی که به اندازه ای از جنگل برداشت شود که نتنها به ادامه حیات طبیعی منبع تولید لطمه وارد نشود بلکه بتواند وضعیت رویشی آن را ارتقاع بخشد این مقدار تولید برابر با میزان رویش یا توان منبع است برداشت بیش از رویش باعث ایجاد عدم تعادل در فیزیولوژی گیاه و یا عدم تعادل در جامعه گیاهی است زیرا این نحوه برداشت موجب ضعیف شدن پایه گیاهان مرغوب می گردد وزمینه را برای استقرار گیاهان نامرغوب فراهم می کند.

5-     توجیه اقتصادی

برداشت محصول بایستی به میزانی در طرح پیش بینی شود که توجیه اقتصادی داشته باشد زیرا اگر حد مجاز بهره برداری را آنقدر پایین گرفته شود که طرح از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نباشد با شکست مواجه می گردد.




طبقه بندی: تولید و بهره برداری از گیاهان دارویی جنگلی، 
برچسب ها: گونه های در حال انقراض، خشک کردن گیاهان دارویی جنگلی، تعیین حد مجاز بهره برداری،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه