تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - علف های هرز(بخش سوم)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 23 دی 1388

خصوصیات علف های هرز و اکولوژی آنها.... (بخش سوم)

- اکولوژی علف های هرز :

تمام موجودات زنده ای که در یک جامعه ی زیستی عضویت دارند تحت تاثیر سه دسته عوامل محیطی قرار می گیرند . این سه دسته عوامل موثر در یک محیط عبارتند از :

1-      عوامل جوی محیط (‌عوامل اقلیمی )

2-      عوامل محیط خاک  ( عوامل مربوط به زمین )

3-      عوامل زیستی محیط ( عوامل حیاتی )

1-  رابطه ی علف های هرز و عوامل اقلیمی :‌

 عوامل اقلیمی موثر بر رشد ونمو گیاهان شامل نور (‌کیفیت ،‌ شدت ، ‌مدت )‌،‌دما (‌حداقل، ‌حداکثر ،‌ معدل ماهانه ،‌سالیانه ،‌روزانه و دوره های یخبندان ) ،‌رطوبت ، ‌باد (‌جهت ،‌سرعت ، ‌مدت )‌ و اتمسفر (‌میزان CO2 ،‌O2 ‌و مواد سمی  و رطوبت نسبی )‌ می باشد . علف های هرز در مقابل شرایط خشکی و سرماهای بی موقع محفوظ تر می مانند . اغلب مشاهده می شود که بر اثر سرمای شدید ،‌ زراعت از بین می رود ولی علف های هرز که با زراعت و شرایط واحدی بوده اند مقاومت کرده ، کمتر دچار زیان می شوند . بذر علف های هرز نیز برای انتشار و ماندن در خاک و حفظ قوه ی نامیه ی خود مقاومتر و مجهز تر از بذر گیاهان زراعی است . در مجموع می توان تأثیر عوامل آب وهوایی را اینگونه برشمردکه:

الف)دما:حد اقل دمای شروع جوانه زنی را صفر گیاهی نامند.چاودار وحشی و سیاه دانه به دلیل صفر گیاهی پایین جهت رشد رویشی و زایشی به سرما نیاز دارند.برخی نیز مثل قیاق و سوروف صفر گیاهی بالایی دارند و فرایند رشدی خود را در ماه های گرم بهار و تابستان سپری می کنند.

ب)نور:نور در عبور از مرحله رویشی به زایشی و در فتوسنتز و تغییر شکل ظاهری اندامها موثر می باشد.طول مدت نور.کیفیت نور و شدت نور بسیار مهم می باشد.

ج)رطوبت:اب یکی از عوامل بسیار مهم در تعیین فلور علفهای هرز یک منطقه می باشد.زمین های خشک نسبتا مرطوب و مزارع کاملا مرطوب فلور کاملا متفاوتی از علفهای هرز به دلیل تفاوت در رطوبت خاک نشان می دهند.

د)باد:باد از طریق انتقال دانه های علفهای هرز از نقطه ای به نقطه دیگر در تغییر پوشش گیاهی یک منطقه تاثیر مهمی دارد

2-  رابطه ی علف های هرز و عوامل مربوط زمین :‌

 این عوامل شامل فاکتورهای توپوگرافیک (‌نقشه برداری )‌ ارتفاع و شیب و نیز پارامترهای مربوط به خاک مثل PH ، بافت خاک ، ‌زه کشی خاک ، ‌حاصلخیزی خاک و مواد آلی و معدنی موجود در خاک و ... است.

الف )‌ ارتفاع محل : ‌علف هایی که در کنار دریا و در سطح دشت می رویند با علف های هرزی که در مزارع واقع در ارتفاعات سبز می شوند کاملا متفاوتند ؛ ‌حتی دو بوته از یک گونه ی علف هرز که در دو مزرعه متفاوت از لحاظ ارتفاع می رویند ، ‌ساختمان متفاوتی خواهند داشت .

ب)‌ نوع زمین : منظور از زمین  ،‌ دایر ،‌ دایر یا مخروبه بودن آن است که با گونه های خاص علف های هرز بستگی دارد.  در زمین دایر که در آن گیاهان زراعی کاشته می شوند هر نوع محصولی علف هرز مخصوص به خود را دارد . در اراضی بایر علف های هرزی می رویدکه در سایر اراضی دیده نمی شود . مثلا سلمه تره در اراضی آباد و دایر رشد و نمو می کند و قیاق مخصوص مزارع آبی است و در اراضی بایر دیده نمی شود . علف های هرز بایر خاص این نوع اراضی هستند و در اراضی دایر قادر به ادامه زندگی نیستند . اگر زمین بایری به دایر تبدیل شود علف های هرز آن بتدریج عوض می شوند ؛ ‌خارشتر ،‌ ورک و جغجغه مخصوص اراضی بایرند . در اراضی دایر که الزاماً آبیاری و کود دهی می شوند ناچار از بین می روند . خار خسک معرف اراضی بایر است . اراضی مخروبه یا زمین هایی که چند سالی زیر کاشت بوده و بعد رها شده اند نیز علف های هرز مخصوص به خود دارند . اکثر علف های هرز این زمین ها هیچ شباهتی با زمان بایر بودن یا هنگام دایر بودن آن ها ندارند مثلا تاتوره ، تاج ریزی و ازمک از این دسته علف های هرز هستند .

ج)‌ ترکیب فیزیکی و شیمیایی زمین : یکی از شرایط موفقیت در کشت گیاهان زراعی  مناسب بودن زمین برای کاشت محصول زراعی مورد نظر است ؛‌یعنی زمین شنی یا سبک برای شبدر مناسب است یا برای اسپرس زمین آهکی باید انتخاب شود . البته این نوع نتایج با تجربه ی مکرر و تجزیه ی شیمیایی خاک بدست می آید ولی در گیاهان خودرو این انتخاب به عهده ی طبیعت است . علف های هرز موجود در هر مزرعه آن هایی هستند که توانسته اند خود را با محیط هماهنگ سازند . بنابر این گونه های علف هرز بر حسب جنس زمین و ترکیب شیمیایی هر زمین محدود و مشخص خواهد شد ،‌ بطوریکه با مشاهده انواع علف های هرز در یک مزرعه یا زمین ترکیب و جنس آن زمین را به طور تقریب می توان تعیین کرد مثلا ورک و شبدر مخصوص اراضی شنی هستند ،‌کاهوی وحشی و کاسنی مخصوص اراضی رسی اند ،‌علف شور و اسفناج وحشی در اراضی شور و قلیایی می رویند . آلاله وحشی علف زمین های باتلاقی و شقایق و اسپرس وحشی علف های اراضی آهکی هستند .

- رابطه ی علف های هرز با عوامل حیاتی :‌ 

موجودات زنده ای که در یک جامعه زیستی به سر می برند ممکن است ارتباطات مختلفی با یکدیگر داشته باشند . هر نوع ارتباط بین موجودات زیستی خود نوعی عامل زیستی محیط است . بین گیاهان هرز و عملیات زراعی نیز روابطی موجود است که به طور اختصار به آن ها اشاره می شود :

الف )‌ انسان :‌انسان به صورت های مختلف و از راه های گوناگون در وضع علف های هرز دخالت می کنند و از لحاظ تغذیه خود و دام های خود با علف های هرز سر وکار دارد . در حال حاضر نیز نظر مساعد انسان نسبت به بعضی از انواع گیاهانی که مورد نظر وی هستند باعث بقای آن ها می شود یا برعکس کوشش او در انهدام و فنای انواعی که زیان آور محسوب می شوند منجر به انهدام آن ها خواهد شد . ایجاد شهر ، شهرک ، ساختمان های مسکونی ، راه و .. در تغییر وضع محیط و علف های هرز مؤثر است .

ب) حیوان :‌ علف و حیوان علف خوار لازم و ملزوم یکدیگرند ؛ حیوان در مقابل تغذیه با علف های هرز باعث ازدیاد و انتشار آن می شود حتی در بعضی از مواقع توقف بذر علف های هرز در معده ی حیوان شرط سبز شدن آن است .

ج) حشرات : بدلیل انواع متعدد حشرات و ارتباط بیشتری که با گیاهان دارند ، همبستگی زیادتری نیز بین آن ها هست . حشرات اغلب از یک نوع گیاه خاص و حتی از یک عضو به خصوص آن تغذیه می کنند و بدین ترتیب وابستگی زیادتری بین‌آنها وجود دارد . حشرات با کمک به گرده افشانی موجب بقای نسل برخی گیاهان شده ، برخی نیز سبب انتشار انواعی از گیاهان و برخی نیز بدلیل افزایش جمعیت باعث انهدام گیاه مورد علاقه ی خود خواهند شد.

د)‌ موجودات ذره بینی : مانند نماتدها و میکروارگانیسم هایی که باعث بیماری در بعضی گیاهان زراعی می شوند روی انواع بخصوصی از علف های هرز زندگی می کنند.

هـ) گیاهان زراعی : هر مزرعه علف های هرز مخصوص به خود را دارد . به عنوان مثال گل گندم را در مزارع گندم می بینیم ، سس در یونجه زار و تاکستان مشاهده می شود . قیاق مخصوص مزارع آبی است و خارخسک معرف اراضی بایر است . همانگونه که بین علف های هرز و گیاه زراعی همبستگی وجود دارد ، امکان نبود سازش نیز وجود دارد بطوریکه اگر در زمینی که علف های هرز مخصوص وجود دارد نوعی گیاه زراعی را که با آن ها سازش ندارند بکاریم، علف های هرز خود بخود از بین می روند . در اصطلاح این گیاه زراعی را گیاه خفه کننده یا زراعت پاک کننده می گویند که در برنامه ی تناوب برای از بین بردن علف های هرز مورد استفاده قرار می گیرد مثل غلات یا آفتابگردان .

و) عملیات زراعی : بعضی از گیاهان هرز به عملیات زراعی حساسیت دارند بطوریکه دخالت انسان سبب نابودی آن ها می شود مانند گیاهان مخصوص اراضی مخروبه ؛ برخی از علف های هرز برعکس  طالب این گونه عملیات هستند ( باعث دوام و بقای آن ها می شود) مثلا تلخ بیان و شیزین بیان با شخم زدن زمین از داخل مزرعه خارج می گردند. برعکس پیچک پس از شخم و آبیاری زمین در داخل مزرعه نمودار می شود . ورک با تغییر وضع فیزیکی زمین مثل کود دادن نابود می گردد . منظور از عملیات زراعی ، شخم ، آبیاری ، کوددهی و دیگر عملیاتی که برای گیاه زراعی انجام می شود نه عملیاتی که برای دفع علف های هرز صورت می گیرد .

روش های دفع علف های هرز :

مبارزه ی صحیح با علف های هرز مستلزم شناخت دقیق بسیاری از پارامترهای محیطی است که با کنترل علف های هرز ارتباط دارند . عملیاتی که برای محدود ساختن رشد و انتشار علف های هرز بکار گرفته می شوند به سه دسته عمومی تقسیم می شوند :

1- پیشگیری "Prevention" :‌ یعنی ممانعت از ورود یک علف هرز به داخل منطقه ی غیر آلوده که در درجه ی اول رعایت بهداشت زراعی در حد مطلوب مورد نظر است . وقتی عملیات زراعی در مزرعه ای که علف هرز ندارد شروع می شود باید از ورود و گسترش علف های هرز جدید جلوگیری شود .

-  روش های پیشگیری : به منظور جلوگیری از آلودگی های اولیه راه هایی توصیه شده است که هدف از آنها ممانعت از توسعه ی علف های هرز بوسیله ی بذر یا اندام های رویشی است .

الف ) استفاده از بذر سالم و بوجاری شده که عاری از بذر علف های هرز باشد .

ب) استفاده از کودحیوانی پوسیده ( بذر بسیاری از علف های هرز مشکل آفرین ممکن است همراه با دانه هایی که برای تغذیه ی طیور خریداری شده اند وارد مزرعه گردند . )

ج) جلوگیری از به گل نشستن علف های هرز ( هدف آنست که از تولید بذر علف های هرز موجود جلوگیری شود .)

د) تمیز کردن جوی های آبیاری : در اطراف جویها و کانال های آبیاری بدلیل وجود رطوبت فراوان علف های هرز بسیاری روییده می شود ؛ این کانال ها براحتی می توانند منبع عظیمی برای گسترش علف های هرز به داخل مزرعه باشند .  

هـ) تمیز کردن ماشین آلات و ادوات کشاورزی : قبل از شروع عملیات با ادوات و ماشین های کشاورزی برای اجتناب از آلوده شدن مزارع غیر آلوده باید همه قسمت هایی را که احتمال وجود بذر در آن ها هست تمیز کرد .

2- ریشه کن کردن  Eradication : یا نابودی علف های هرز عبارتست از حذف کامل همه ی بوته ها و قسمت های زنده مثل ریزوم ها ، ساقه ها و غده های علف های هرز از یک منطقه . در صورتی که آلودگی مزرعه به علف های هرز در سطح کمی باشد و زمان کوتاهی از پا گرفتن آن گذشته باشد ، امکان موفقیت در ریشه کنی زیادتر است ولی در صورتی که مزرعه آلوده باشد ، روش هایی که به کمک آن بتوان بذر های مدفون شده در خاک را که سالیان دراز می توانند زنده بمانند از بین برد وجود ندارد . معمولا برای مبارزه با عوامل زیان بار در کشاورزی همیشه تا رسیدن به آستانه ی اقتصادی از مبارزه خودداری می شود . مفهوم آستانه ی اقتصادی اینست که وسعت عملیات مبارزه نباید به حدی باشد که هزینه آن برابر میزان خسارت باشد به عبارت دیگر در صورتی که خسارت عوامل زیان آور بیش از هزینه مبارزه با آن ها باشد اقدام به کنترل و مبارزه می شود و این مفهوم در مورد علف های هرزی که به آهستگی پراکنده می شوند و پس از رشد یافتن کاملا مستقر می گردند مصداق ندارد . آستانه ی اقتصادی یک علف هرز تازه وارد به مزرعه از موقعی آغاز می شود که تولید بذر کند . هرچند خسارت یک علف هرز نسبت به مجموع گیاه زراعی ممکن است چشمگیر نباشد اما ضرر نسل های بعدی آن و هزینه ی مبارزه با آن ها بسیار زیاد خواهد بود . قبل از اینکه یک بوته ی علف هرز به بذر بنشیند باید آن را از بین برد ؛ یعنی هم خود علف هرز و هم اندام های زایشی آن باید کاملا نابود و در واقع محل را از وجود آن پاک کرد . این عمل خصوصا در مواردی که آلودگی تازه صورت گرفته و یا نوع مخصوصی از علف هرز در مزرعه یافت شده باشد قابل توصیه است هر چند هزینه ی آن هم خیلی بالا باشد . 

3- کنترل "Control" :   کنترل یا مبارزه یعنی عملی که در نتیجه ی آن مشکلات و زیان های ناشی از وجود علف های هرز کاهش یابد . مبارزه با علف های هرز را در بیشتر موارد می توان عملی ترین و منطقی ترین راه علاج دانست . علف های هرز اغلب در چنان سطح وسیعی پراکنده می شوند که ریشه کن کردن آن ها ممکن نیست ولی در مقابل ،‌کنترل آن ها امکان پذیر است ؛ یعنی زیان آن ها را به حداقل برسانیم . کنترل علف های هرز شامل روش های مکانیکی ، زراعی ، شیمیایی و بیولوژیکی است . با توجه به اینکه گیاهان هرز مقاومت بیشتری دارند، برای اینکه کنترل آنها مؤثر واقع شود ،‌ باید از کلیه ی روش های موجود به صورت تلفیقی استفاده کرد ، ‌به همین دلیل هزینه ی کنترل علف های هرز بالاست ولی در عوض محصول مزارع به نسبت قابل توجهی در بعضی موارد تا 50 درصد افزایش می یابد . جهت موفقیت در اجرای عملیات کنترل بایستی موارد زیر را در نظر داشته باشیم :

الف ) راه های انتشار علف های هرز را بدانیم .

ب)‌ از ورود علف های هرز به مرحله ی گلدهی و دانه بندی جلوگیری کنیم .

ج)  از توسعه و گسترش علف های هرز چند ساله که از طریق رویشی تکثیر پیدا می کنند جلوگیری کنیم .

 

روشهای مبارزه یا کنترل علفهای هرز

مبارزه بیولوژیکی

در این روش ، معمولا از یک حشره یا پاتوژن گیاهی برای مبارزه با علفهای هرز استفاده می‌کنند. شرایط لازم برای کنترل بیولوژیکی این است که عامل کنترل بایستی در روی میزبان بطور اختصاصی زندگی کند. اگر عامل کنترل حشره باشد آن حشره بایستی قادر به انتشار - تکثیر و زنده ماندن در شرایط جدید آب و هوایی باشد. نکته دیگر اینکه بایستی جمعیت علف هرز و عامل کنترل در مقیاس پائین تثبیت شود. و دیگر اینکه با بررسی‌های آزمایشگاهی قبلی ، بی‌خطر بودن حشره مورد نظر و عدم امکان تغییر میزبان به گیاهان زراعی منطقه به اثبات رسیده باشد. از عوامل دیگر مبارزه بیولوژیکی برعلیه علفهای هرز ، ماهیها می‌باشند. این ماهیها برای مبارزه بیولوژیکی در مزارع غرقاب برنج بکار می‌روند. همچنین در مبارزه بیولوژیکی برعلیه علفهای هرز آبی ، از مرغان آبی و حلزونها نیز استفاده می‌شود. در مبارزه بیولوژیکی از حیوانات گیاهخوار مانند گوسفند - بز - گاو برای مبارزه با علفهای هرز استفاده می‌شود. گوسفند و بز علفهای هرز پهن برگ و درختچه‌ها را خورده و زمینه را برای چرای گاو بر روی علفهای هرز نازک برگ مرتعی آماده می‌کند. در روش مبارزه بیولوژیکی علیه علفهای هرز عده‌ای موافق و عده‌ای مخالف این روش مبارزه می‌باشند. موافقان معتقدند که در این روش از مواد شیمیایی استفاده نمی‌شود و فقط یکبار پخش حشرات برای مبارزه با علفهای هرز کافی است. مخالفان این روش می‌گویند که این روش مبارزه علفهای هرز را صد در صد کنترل نمی‌کند و عوامل مناسب برای استفاده در کنترل بیولوژیک علفهای هرز نایاب هستند.

مبارزه شیمیایی

این روش مبارزه در عمل بیشترین قسمت از مبارزه با علفهای هرز را تشکیل می‌دهد. در این روش مبارزه ، از سموم شیمیایی یا علف کش‌ها برای کنترل علفهای هرز استفاده می‌کنند. واژه علف‌کش به هر نوع ماده شمیایی اتلاق می‌شود که برای از بین بردن یا کم کردن رشد علفهای هرز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در روش مبارزه شیمیایی نیز عده‌ای موافق و عده‌ای مخالف این روش مبارزه می‌باشند.

موافقان این روش مبارزه معتقدند که استفاده از علف کش در مقایسه با وجین با دست مقرون به صرفه است و نیز می‌گویند که با استفاده از علف کش‌ها از فرسایش خاک و ازبین رفتن خاک جلوگیری می‌شود. مخالفان این روش می‌گویند که استفاده از علف کش ممکن است باعث مسمومیت فرد سمپاش و افراد مجاور شود و نیز باقی مانده سموم در مواد غذایی خطرات زیادی را دربر دارد. علف کش‌ها را براساس زمان مصرف - ساختمان شیمیایی آن به انواع مختلف تقسیم بندی می‌کنند.

مبارزه زراعی

رعایت دوره تناوب از مهمترین روشهای مبارزه زراعی است. دوره تناوب عبارتست از استمرار زراعتهای گوناگون در طی سالهای متوالی در یک زمین. لازم به ذکر است که علهای هرز به دو دسته عمومی و اختصاصی تقسیم می‌شوند. علف هرز عمومی‌بدون توجه به نوع گیاه میزبان در اکثریت مزارع دیده می‌شود. علف هرز اختصاصی مختص گیاهان خاص از گونه های گیاهی است.

طبیعی است در مورد علفهای هرز اختصاصی کشت متوالی یک نوع گیاه در چندین سال باعث طغیان علفهای هرز خاص آن گیاه می‌شود. بنابراین رعایت دوره تناوب موجب کاهش جمعیت علفهای هرز می‌شود. مثال برای دوره تناوب کشت یک سال سیب زمینی سپس کشت یکسال چغندر قند و سپس کشت یکسال گیاه علوفه‌ای.

مبارزه مکانیکی

سوزاندن علفهای هرز و چیدن علفهای هرز و وجین کردن علفهای هرز از روشهای مهم مبارزه مکانیکی است. وجین علفهای هرز با ریشه کن کردن علفهای هرز همراه است ولی چیدن علفهای هرز با حذف بخشی از قسمت هوایی گیاه انجام می‌شود. امروزه وجین علفهای هرز توسط ماشینهای کشاورزی مانند کولیتواتورهای ردیفی و کولیتواتورهای دوار در مزرعه صورت می‌گیرد.

 

منابع:

علف های هرز ومدیریت آنها – بهرام میرشکاری- نشر دانشگاه آزاد اسلامی

علف های هرز (اصول وروش های کنترل)- سید اکبر ساداتی به همکاری یحیی ابطالی – مرکز انتشارات توسعه علوم -1379(چاپ چهارم)

 

 




طبقه بندی: علف های هرز و اکولوژی آنها، 
برچسب ها: علف های هرز،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه