تبلیغات
گیاهان دارویی-طب سنتی - شیمی گیاهی(Phytochemicals) (بخش اول)
گیاهان دارویی-طب سنتی
وبلاگ تخصصی گیاهان دارویی و خرید و فروش گیاهان دارویی و داروهای گیاهی
به فروشگاه بزرگ گیاهان دارویی و محصولات طب سنتی شفای سبز ایران خوش آمدید

بازدید : مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 24 فروردین 1390

بررسی کلیات شیمی گیاهی...

شیمی گیاهی

Phytochemicals

بخش اول

مقدمه: بررسی مبانی واصول فیتوشیمی

تعریف فیتو شیمی(شیمی گیاهی):علمی که به برسی ترکیبات آلی که توسط گیاهان تولید ودر آنها ذخیره می شود می پردازد. یا به عبارت دیگر علمی که به شناسایی ساختمان شیمیایی ترکیبات گیاهی می پردازد را در اصطلاح شیمی گیاهی گویند.

 این بررسی ها شامل:     

                        شناسایی ساختمان شیمیایی این مواد

                      بیوسنتز این مواد(سنتز زیستی؛چگونگی ساخت ترکیبات آلی توسط سلولهای گیاهی )

متابولیسم این مواد(سرانجام ترکیب ساخته شده چگونه است در چه چرخه ای در

 گیاه مصرف می شود ویا در چه چرخه ای تجزیه می شود)

انتشار طبیعی این مواد(یعنی این مواد در کدام قسمت از گیاه ذخیره می شود ،در

ساقه ،برگ، ریشه ،دانه و قسمت های مختلف دیگر)

فعالیت های بیولوژیک این مواد(بعد از شناسایی ساختمان شیمیایی وسایر موارد ذکر شده در بالا نوبت به شناسایی عمل فیزیولوژیکی این مواد در گیاه و این که ترکیب به چه منظور در گیاه ساخته شده ،عمل این ترکیب در گیاه چگونه است)

روش های طبقه بندی ترکیبات شیمیایی موجود در گیاهان

هدف از این طبقه بندی برسی ساختمان شیمیایی ترکیباتی است که در گیاهان وجود دارد؛ برای این منظور آنها را براساس:

 ßمنشاء بیوسنتزی:( براساس اینکه از چه ترکیبی منشاء می گیرند وساخته می شوند)

ßخواص حلالیت :( محلول در آب باشند یا محلول در چربی )

ßوجود برخی از گروه های آمینی یا برخی از گروهای اساسی موجود در گیاه:( مثلاً وجود آلکالویئد،فنول و...در آنها)

مثال1:بررسی تقسیم بندی: ترکیبات فنولیک :

ßمنشاء بیوسنتزی:منشاء آنها از پیش ساز اسید شیکمیکShikimic acid  است.

ßخواص حلالیت :آبدوست هستند.

ßوجود برخی از گروه های آمینی :ساختمان فنولی دارند.

ترکیباتی که دارای گروهOH روی حلقه آروماتیک هستند جزء ترکیبات فنولیک هستند.

 مثال2: بررسی تقسیم بندیß ترکیبات ترپنوئیدی :    

این ترکیبات را نمی توان بر اساس حلالیت تقسیم بندی کرد زیرا بعضی از این ترکیبات آبدوست و بعضی آبگریز هستند و دارای حلالیت متفاوت هستند.از این رواین ترکیبات را بر اساس منشاء بیوسنتزی آنها که ایزوپنتنیل پیرو فسفات است طبقه بندی می کنند.

مثال3: بررسی تقسیم بندیß چربی ها:

  این ترکیبات براساس منشاء بیوسنتزتقسیم بندی می شوند که منشاء بیوسنتز آنها  ترکیبات مشتق از استات می باشند.

مثال4: بررسی تقسیم بندیß آلکالوئیدها:

 این ترکیبات براساس وجود گروه های اساسی موجود در ملکول تقسیم بندی می شوند؛آلکالوئیدها براساس وجود ترکیبات قلیایی ازت دار تقسیم بندی می شوند یا به عبارت دیگر ترکیباتی که قلیایی هستند و همچنین دارای ازت می باشند جزء آلکالوئیدها محسوب می شوند.

 مثال5:بررسی تقسیم بندی ß ماکروملکول های گیاهی

ماکروملکول ها دسته بزرگی از ترکیبات گیاهی که شامل: اسید نوکلئیک ها،پروتئین ها و پلی ساکاریدها می باشند.لذا زمانی که ترکیباتی با وزن ملکولی بالا مورد بررسی قرار می گیرند باید انتظار داشت که یکی از گروه های؛ اسید نوکلئیک،پروتئین ویا  پلی ساکارید باشد .این ترکیبات دارای وزن ملکولی بالا و ساختمان پیچیده می باشند.

ترکیبات گیاهی

ترکیباتی که در گیاهان یافت می شود به سه دسته زیر طبقه بندی می شوند:  

1-      ترکیبات موثره  :  شامل آلکالوئیدها و گلیکوزید ها

2-      ترکیبات غذایی: شامل کربوهیدرات ها ،چربی ها و پروتئین ها

3-      ترکیبات فاقد اثر فارماکولوژیک بارز: شامل نشاسته و صمغ ها

بررسی فیتوشیمی یک گیاه:

مراحل بررسی فیتوشیمی یک گیاه به شرح زیر می باشد:

1-      عصاره گیری از اندام گیاهی

2-      جداسازی و تفکیک اندام مورد نظر

3-      شناسایی ترکیبات تفکیک شده

4-      مطالعه بر روی مسیرهای بیوسنتز ترکیب ویژه

5-      ارزیابی های کمی

تجهیزات عصاره گیری

1-      ماسراسیون : روش خیساندن مکرر همراه با تکان دادن

2-      پرکولاسیون: در ظرفی به نام پرکولاتور انجام می شود.

3-      سوکسله:روش عصاره گیری مداوم      

4-      روش های ویژه مانند انفلورنج : برای استخراج روغن های فرار

5-      روش های Ultrasound و Sonication

استخراج مواد گیاهی

قبل از این که یک ترکیب شیمیایی مورد بررسی قرار گیرد باید آن ترکیب به صورت خالص تهیه شود زیرا در غیر این صورت نمی توان به درستی ساختمان شیمیایی ترکیب و همچنین به بیوسنتز و متابلیسم واثر بیولوژیک  آن مواد پی برد،در نتیجه روش های استخراج برای دست یابی به مواد خالص بسیار حائز اهمیت می باشد.

روش های استخراج مواد گیاهی

عملیات استخراج مواد از نمونه گیاهی به دو صورت می باشد:

1-      استخراج مواد از گیاه خشک شده

2-      استخراج مواد از گیاه تازه

برای انجام آزمایشات بر روی گیاهان اکثراً از گیاه خشک شده استفاده می شود.مزیت های گیاه خشک شده عبارت انداز :

1- كاهش وزن محصولات گیاهی ؛(گیاهان مختلف بین 60تا90 درصد آب دارند در نتیجه خشك كردن باعث كاهش چشمگیر وزن و سهولت در حمل ونقل می شود.)

2- غیر فعال شدن آنزیم های گیاهی و جلو گیری از تغییرات آنزیمی مواد موثره گیاه.

2- غیر فعال شدن باكتری ها و قارچ ها و جلو گیری از فساد گیاه

4- یکسان بودن شرایط برای تکرار آزمایش(نمونه تازه برای انجام تکرار آزمایش به خاطر محدودیت ها در زمان ومکان همیشه در دسترس نیست،اما نمونه خشک شده همیشه در دسترس می باشد)

     در مجموع كاهش رطوبت باعث پایداری در گیاهان جمع آوری شده می شود.

باید دقت داشت گیاه نمونه در شرایط استاندارد وکنترول شده خشک شده باشد،بهترین روش برای خشک کردن گیاه،خشک کردن در جریان هوا و به دور از تابش  مستقیم نور خورشید می باشد. باید توجه کرد که عملیات خشک کردن،سریع و بدون استفاده از حرارت زیاد صورت گیرد.

برای انجام عملیات خشک کردن، گیاه باید عاری از بیماریهای گیاهی (ویروسی،باکتریایی،قارچی) باشد. زیرا بیماری سبب تغییر در متابلیسم گیاه می شود ویا اینکه میکروب ها و قارچها خود ترکیباتی تولید کنند که به اشتباه به ترکیبات تولیدی گیاه مورد آزمایش نسبت داده شود.

باید توجه داشت که گیاه جمع آوری شده توسط گیاهشناس ماهر شناسایی، و خانواده و گونه گیاه کاملاً مشخص گردد زیر اشتباه در تشخیص گیاه سبب می شود حین آزمایش منجربه رسیدن به ترکیبات جدیدی شده وبه اشتباه به گیاه اصلی نسبت داده شود.و یا  یک ترکیب جدید شناخته نشده را به گیاه درست تشخیص نداده نسبت دهند.

روش استخراج

روش استخراجی که انتخاب می شود به دو عامل بستگی دارد:

1-      مقدار آب موجود در نمونه(بیشتر در استخراج مواد از گیاه تازه مطرح است)

2-      نوع ماده جدا شدنی(یعنی چه ماده ای قرار است از گیاه استخراج شود آیا حلال در آب است ویامحلول در حلال های آلی وغیر قطبی، و...)

d نکته مهم درمورد استخراج مواد از گیاه تازه

برای استخراج مواد از گیاه تازه ابتدا بافت های گیاهی را در الکل جوشان فرو می برند به این عمل کشتن بافت های گیاهی می گویند این کار مانع فعالیت آنزیم های اکسید کننده و هیدرولیز کننده موجود در گیاه می شود بعد از این عمل استخراج را با حلال های مختلف انجام می دهند.

استخراج از گیاه خشک شده

ابتدا گیاه خشک شده را پودر می کنند تا سطح تماس بیشتری با حلال داشته باشد سپس با استفاده از دستگاه های استخراج مانند سوکسله و پرکولاتور وبه کمک حلال های مختلف استخراج را انجام می دهند.

روش کار دستگاه سوکسله :در این روش از سیستمی استفاده می شود که دارای یک منبع حرارتی ، یک بالن که داخل آن حلال قرار دارد و خود دستگاه سوکسله  و منبع حرارتی . در اثر حرارت حلال بخار می شود و از لوله شماره یک بالا می رود و به مبرد می رسد در مبرد بخار حلال خنک شده و عمل میعان تبدیل به قطرات شده و بر روی کیسه گیاه(خورد شده) می ریزد و به تدریج بخش 2 پر حلال می شود وقتی سطوح حلال به یک نقطه خاص می رسد حلال به طور خود به خود سیفون می شود یعنی حلال با فشار از لوله خمیده شماره 2 وارد بالن می شود و این عمل چندین بار تکرار می شود تا عمل عصاره گیری کامل شود.

 ترتیب استفاده از حلال

برای استخراج ابتدا از حلال های غیر قطبی(غیر پلار) استفاده می کنند تا مواد محلول در چربی را استخراج کنند مانند پترولیم اتر و کلروفرم ودر انتها از حلال های پلار مانند الکل و اتیل استات استخراج را انجام می دهند. قابل توجه است که در بین عملیات استخراج هم از حلال هایی که حلالیتشان بین پلار و غیر پلار است استفاده می شود .مثلاً می تواند به ترتیب زیر باشد:

                 1- کلروفرمß2- اتیل استاتß 3- متانول

کلروفرم(حلال غیر پلار)ç برای جدا کردن چربی ها و ترپنوئیدها                    

الکل(حلال پلار) çجدا کردن ترکیبات پلار مانند فنول ها

 

ادامه بخشها در زیر

1                          4                                    8           9




طبقه بندی: شیمی گیاهی(Phytochemicals)، 
برچسب ها: بررسی مبانی واصول فیتوشیمی، شیمی گیاهی، Phytochemicals، فیتوشیمی، طبقه بندی ترکیبات شیمیایی موجود در گیاهان، منشاء بیوسنتزی، خواص حلالیت، ترکیبات فنولیک، ترکیبات ترپنوئیدی، چربی ها، آلکالوئیدها، ماکروملکول های گیاهی، ترکیبات گیاهی، تجهیزات عصاره گیری، روش های استخراج مواد گیاهی، استخراج مواد از گیاه تازه، استخراج از گیاه خشک شده، روش کار دستگاه سوکسله، دستگاه سوکسله، ترتیب استفاده از حلال،
ارسال توسط علی محمدی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از مطالب exsirplantsراضی بودید؟





پیوند های روزانه